عارف احمدی
عنوان پایاننامه
بیمه عمر مختلط و آثار آن در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران
- رشته تحصیلی
- فقه و مباني حقوق اسلامي
- مقطع تحصیلی
- کارشناسی ارشد
- ساعت دفاع
- چکیده
- چکیده بیمه عمر مختلط به عنوان یکی از مهمترین انواع بیمههای اشخاص، علاوه بر تأمین خطر فوت، دارای کارکرد سرمایهگذاری، پسانداز و تأمین امنیت اقتصادی آینده است. با وجود پذیرش این نهاد در نظام حقوقی ایران، مشروعیت فقهی آن همواره محل اختلاف بوده و اشکالاتی مانند ربا، غرر، قمار، اکل مال به باطل، مخالفت با قضا و قدر الهی، غبن، تعلیق و مخالفت با مقتضای ذات عقد نسبت به آن مطرح شده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهرهگیری از منابع فقه امامیه، آرای فقها، قواعد فقهی و مقررات حقوق موضوعه ایران، به بررسی ماهیت، مشروعیت و آثار فقهی و حقوقی بیمه عمر مختلط پرداخته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که بیمه عمر مختلط، در صورت رعایت شرایط عمومی صحت معاملات و فقدان موانع شرعی، از مشروعیت کافی برخوردار است و ایرادهای مطرحشده، از جمله ربوی بودن، غرری بودن، قمار، اکل مال به باطل و تعارض با قضا و قدر، توان اثبات بطلان آن را ندارند. همچنین، تطبیق این قرارداد با عقود معین فقهی نشان میدهد که هرچند انطباق کامل آن با عقودی مانند ضمان، جعاله، اجاره، ودیعه، هبه، تعاون و مضاربه امکانپذیر نیست، اما عقد صلح به دلیل گستره وسیع، انعطافپذیری و قابلیت پذیرش شروط متنوع، مناسبترین قالب فقهی برای تحلیل و توجیه مشروعیت آن به شمار میرود. افزون بر این، قواعدی همچون اصل صحت، اصل اباحه، اصل برائت، اصل لزوم، سیره عقلاء، عرف صحیح و عمومات وفای به عقود، پشتوانه فقهی و حقوقی این قرارداد را تقویت میکنند. بررسی آثار بیمه عمر مختلط نیز بیانگر آن است که این قرارداد، علاوه بر ایجاد حقوق و تعهدات متقابل برای طرفین، در تأمین امنیت مالی خانواده، تشکیل سرمایه، برنامهریزی اقتصادی، کاهش مخاطرات مالی و تحقق برخی اهداف اجتماعی و حمایتی شریعت نقش مؤثری دارد. در عین حال، برخی شروط قراردادی، بهویژه شرط عدم استرداد یا کاهش قابل توجه ارزش بازخرید در سالهای ابتدایی، نیازمند بازنگری است تا هماهنگی بیشتری با مقتضای ذات عقد، عدالت قراردادی و حمایت از بیمهگزار ایجاد شود. کلیدواژهها: بیمه عمر مختلط، فقه امامیه، حقوق موضوعه ایران، عقد صلح، مشروعیت، آثار فقهی و حقوقی.