فاطیما محمد کونیا
عنوان پایاننامه
فراتر از متن: تحلیل ایدئولوژی های فرهنگی در کتاب های (فارسی شیرین) است و (پرفا ۲) بر پایه نشانه شناسی اجتماعی ون لیوون
- رشته تحصیلی
- آموزش زبان فارسي به غيرفارسي زبانان
- مقطع تحصیلی
- کارشناسی ارشد
- محل دفاع
- ادبیات فارسی و زبانهای خارجی
- شماره ساختمان محل ارائه
- ۱۷
- نام کلاس محل ارائه
- کلاس ۲۰۷[۲۰۲۰۷]
- شماره کلاس محل ارائه
- ۳۰۷
- تاریخ دفاع
- ۲۸ بهمن ۱۴۰۴
- ساعت دفاع
- ۱۰:۰۰
- چکیده
- کتابهای آموزش زبان نقش مهمی در شکلدهی به برداشت زبانآموزان از فرهنگهای مرتبط با زبان هدف دارند. این منابع آموزشی فراتر از آموزش ساختارهای زبانی، از طریق عناصر متنی و بصری به انتقال معانی فرهنگی، ارزشها و ایدئولوژیهای اجتماعی میپردازند. در زمینه آموزش زبان فارسی، کتابهای آموزشی اغلب بهعنوان مهمترین واسطه فرهنگی برای زبانآموزانی عمل میکنند که تماس مستقیم محدودی با جامعه ایرانی دارند. ازاینرو، بررسی چگونگی بازنمایی هویتهای فرهنگی و کنشگران اجتماعی در این منابع آموزشی برای درک شیوههای برساخت و انتقال تصورات خاص از «ایرانیبودن» اهمیت اساسی دارد. با وجود افزایش توجه به تحلیل گفتمان انتقادی و مطالعات چندوجهی در حوزه آموزش زبان، پژوهشهای اندکی بهطور نظاممند بررسی کردهاند که کتابهای آموزش زبان فارسی چگونه از طریق طراحی چندوجهی ایدئولوژیهای فرهنگی را برمیسازند. این پژوهش عمدتاً بر محتوای زبانی یا مضامین فرهنگی تمرکز داشته و کمتر به تعامل میان طراحی بصری، سازماندهی فضایی و بازنماییهای نمادین در شکلدهی معانی ایدئولوژیک پرداختهاند. افزون بر این، مطالعات تطبیقی میان کتابهای آموزشی تولیدشده در داخل ایران و در بستر دیاسپورا تولید شدهاند همچنان محدود است. هدف این پژوهش بررسی انتقادی نحوه بازنمایی ایدئولوژیهای فرهنگی و هویت ایرانی در دو کتاب آموزش زبان فارسی در سطح متوسطه است، «فارسی شیرین است» (منتشرشده در ایالات متحده) و «پرفا ?» (منتشرشده در ایران). این پژوهش بهطور خاص بررسی میکند که چگونه کنشگران اجتماعی، انتخابهای طراحی بصری و عناصر نمادین در این دو کتاب به برساخت بازنماییهای خاصی از فرهنگ و جامعه ایرانی کمک میکنند. این پژوهش با بهرهگیری از چارچوب نشانهشناسی اجتماعی فانلیوون و با رویکردی کیفی انجام شده است. دادههای پژوهش شامل سه درس از هر یک از این دو کتاب آموزشی است که از طریق تحلیل تطبیقی چندوجهی بررسی شدهاند. تحلیل بر سه بُعد اصلی تمرکز دارد: بازنمایی کنشگران اجتماعی از نظر عاملیت جنسیتی و شمول قومی؛ ویژگیهای طراحی بصری از جمله ترکیببندی و تنوع فضاهای بازنماییشده در برساخت مفاهیم اصالت فرهنگی و رابطه سنت و مدرنیته؛ و بازنمایی نمادین آیینهای فرهنگی و مصنوعات فناورانه. یافتهها نشان میدهد که این دو کتاب درسی بازنماییهای متفاوتی از فرهنگ ایرانی ارائه میکنند. در کتاب «فارسی شیرین است»، هویت ایرانی عمدتاً از طریق میراث فرهنگی و ادبیات کلاسیک بازنمایی میشود؛ عاملیت اجتماعی محدود است، حضور افراد عادی اندک است و نقشهای جنسیتی غالباً سنتی است. طراحی بصری این کتاب نیز اصالت فرهنگی را بهصورت یادمانهگرایانه ، روستایی و ایستا تصویر میکند. در مقابل، کتاب «پرفا ?» جامعه ایرانی را معاصر، متنوع و پویا بازنمایی میکند؛ کنشگران اجتماعی از عاملیت بیشتری برخوردارند، تنوع قومی و اجتماعی بیشتر دیده میشود و بازنمایی جنسیتی متوازنتر است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که کتابهای درسی آموزشی فارسی از نظر ایدئولوژیک خنثی نیستند. این منابع از طریق انتخابهای چندوجهی در بازنمایی کنشگران اجتماعی، تصاویر و نمادها، روایتهای خاصی از فرهنگ و هویت را بازتولید میکنند. این یافتهها بر ضرورت توجه انتقادی بیشتر در فرایند طراحی و ارزیابی مواد آموزشی زبان تأکید میکند، زیرا چنین منابعی نقش مهمی در شکلدهی برداشت زبانآموزان از فرهنگ و هویت ایرانی ایفا میکنند.
- Abstract
- Language textbooks play