شناسایی و تحلیل الگوی شبکه تجارت جهانی با استفاده از جدول داده-ستانده بین کشوری و روش اجتماع یابی

تجارت جهانی می‌تواند به مثابه یک شبکه محل تحلیل و بررسی قرار بگیرد. شبکه‌ای که گره‌های آن، فعالیت‌های اقتصادها است و روابط اقتصادی و تجاری میان آن‌ها، حکم لبه‌های شبکه را دارد. در این مطالعه با استفاده از نظریه شبکه و روش اجتماع‌یابی مبتنی بر زنجیره مارکوف تجمیعی، ویژگی‌ها و کاربردهای شبکه‌ تجارت جهانی شناسایی و مورد تحلیل قرار گرفت. این امر با استفاده جدول داده-ستانده بین‌کشوری ۲۰۱۶ با درج ایران انجام شده است. نتایج نشان می‌دهد که از ۱۰ اجتماع شناسایی شده، ۴ اجتماع از ساختارهای خوشه‌بندی نسبتا قوی برخوردارند. ضرایب خوشه‌بندی نیز بیانگر کیفیت بالای روابط درونی گره‌ها در این شبکه است. یافته‌های حاصل از این مطالعه بیانگر رتبه‌بندی فعالیت‌های اقتصادها در دل اجتماع خود و جایابی هرکدام در آن‌ها است. فعالیت‌های ۲۰گانه ایران به عنوان یکی از کشورهای حاضر در جدول، در ۳ اجتماع شناسایی شده است. فعالیت «صنایع غذایی» در اجتماع ۲ با ۵۲۱ گره، فعالیت‌های «بیمه و بانک»، «ارتباطات» و «سایر فعالیت‌ها» در اجتماع ۴ با ۱۰۸ گره و فعالیت‌های «صنایع شیمیایی»، «ماشین‌آلات و متفرقه»، «برق، آب و گاز»، «ساختمان»، «نساجی»، «نفت خام و گاز طبیعی»، «حمل و نقل»، «کشاورزی»، «بازرگانی»، «معدن»، «صنایع فلزات اساسی»، «صنایع معدنی غیر فلزی»، «صنایع چوب» و «صنایع کاغذ» در اجتماع ۹ با ۴۲ گره قرار گرفتند. رتبه‌بندی فعالیت‌های ۲۰گانه اقتصاد ایران و معناداری اجتماع‌ها گویای موثر نبودن ایران در جریان شبکه تجاری است. همچنین برخی از کشورهای هم‌خوشه ایران نظیر تونس و ویتنام نیز از ضریب معنادار و بالایی در همگرایی و حضور در زنجیره ارزش بالادست و پایین‌دست برخوردار نیستند و ساختاری مشابه ایران دارند.