عوامل شکل گیری قصد کارافرینی سبز با تاکید بر مدل دیویدسون و هلیکس

چکیده کارآفرینی سبز به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین توسعه پایدار، نقشی مهم در حل چالش‌های زیست‌محیطی و ایجاد فرصت‌های اقتصادی ایفا می‌کند. در این میان، شناخت عوامل مؤثر بر شکل‌گیری قصد کارآفرینی سبز می‌تواند به توسعه سیاست‌ها، برنامه‌های آموزشی و سازوکارهای حمایتی در این حوزه کمک کند. هدف پژوهش حاضر تبیین و مدل‌سازی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری قصد کارآفرینی سبز و بررسی روابط ساختاری میان این عوامل است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، دارای رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی (کیفی–کمی) است. در مرحله کیفی، با استفاده از روش تحلیل مضمون و انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ?? نفر از خبرگان حوزه کارآفرینی، محیط‌زیست و توسعه پایدار، داده‌ها گردآوری و تحلیل شدند. در نتیجه این مرحله، ??? کد اولیه استخراج شد که پس از پالایش در قالب ?? مضمون فرعی و ?? مضمون اصلی دسته‌بندی گردید و در نهایت در قالب ? مؤلفه سازمان‌دهنده شامل: انگیزه‌های اخلاقی و ارزشی، تجربه زیسته محیط‌زیستی، هم‌راستایی محیط‌زیست و منطق اقتصادی، نوآوری فناورانه و داده‌محور، هویت بومی و فرهنگی، سیاست‌گذاری و بستر نهادی، آموزش و یادگیری، بازار و فرهنگ تقاضا، و تاب‌آوری و هویت فردی کارآفرین تجمیع شد. در مرحله کمی، به‌منظور بررسی روابط ساختاری میان مؤلفه‌های شناسایی‌شده، از روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) و تحلیل MICMAC استفاده شد. نتایج نشان داد که بستر نهادی به‌عنوان مهم‌ترین پیشران سیستم دارای بیشترین قدرت نفوذ است و نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری سایر عوامل دارد. همچنین متغیرهای تجربه، آموزش، اقتصاد و بازار به‌عنوان متغیرهای پیوندی در میانه ساختار قرار گرفتند و نقش انتقال‌دهنده اثرات ساختاری به سطح فردی را ایفا می‌کنند. در ادامه، انگیزه‌های ارزشی و اخلاقی به‌عنوان متغیر واسط و در نهایت تاب‌آوری و هویت فردی کارآفرین به‌عنوان خروجی نهایی سیستم شناسایی شدند. بر این اساس، قصد کارآفرینی سبز حاصل تعامل چندسطحی عوامل نهادی، اجتماعی، اقتصادی و فردی است که از بسترهای ساختاری آغاز شده و در نهایت در سطح هویت و کنش فردی کارآفرین متبلور می‌شود. یافته‌های این پژوهش می‌تواند برای سیاست‌گذاران، نهادهای آموزشی و فعالان حوزه کارآفرینی در طراحی سیاست‌ها و برنامه‌های حمایتی به‌منظور توسعه کارآفرینی سبز مفید باشد.

Abstract

Abstract Green entrepreneurship, as one of the modern approaches to sustainable development, plays a significant role in addressing environmental challenges and creating economic opportunities. Understanding the factors influencing the formation of green entrepreneurial intention can contribute to the development of policies, educational programs, and supportive mechanisms in this field. The present study aims to explain and model the factors affecting the formation of green entrepreneurial intention and to examine the structural relationships among these factors. This research is applied in purpose and employs a sequential exploratory mixed-methods design (qualitative–quantitative). In the qualitative phase, data were collected and analyzed using thematic analysis and semi-structured interviews conducted with eleven experts in entrepreneurship, environmental studies, and sustainable development. As a result, ۳۲۶ initial codes were extracted, which, after refinement, were categorized into ۸۱ sub-themes and ۱۵ main themes, and ultimately consolidated into nine organizing components: ethical and value-driven motivatio environmental lived experiences; alignment of environmental and economic logic; technological and data-driven innovation; local and cultural identity; policymaking and institutional context; education and learning; market and demand culture; and entrepreneurial resilience and personal identity. In the quantitative phase, Interpretive Structural Modeling (ISM) and MICMAC analysis were used to examine the structural relationships among the identified components. The findings indicated that the institutional context, as the primary driver of the system, has the highest level of influence and plays a decisive role in shaping other factors. Moreover, experience, education, economy, and market factors were positioned as linking variables at the middle level of the structure, acting as transmitters of structural effects to the individual level. Subsequently, value-based and ethical motivations were identified as mediating variables, and finally, entrepreneurial resilience and personal identity emerged as the ultimate outputs of the system. Accordingly, green entrepreneurial intention results from a multilevel interaction among institutional, social, economic, and individual factors, beginning with structural foundations and ultimately manifesting in the identity and actions of the entrepreneur. The findings of this study can be useful for policymakers, educational institutions, and entrepreneurship stakeholders in designing policies and supportive programs to foster the development of green entrepreneurship.