مهرزاد شیردست
اولویت بندی مولفه های موثر بر پول دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) براساس اهداف کاهش هجوم بانکی، هدایت نقدینگی به سمت تولید، افزایش درآمدهای مالیاتی
- رشته تحصیلی
- مالي-گرايش بانكداري
- مقطع تحصیلی
- کارشناسی ارشد
- محل دفاع
- مدیریت و حسابداری
- شماره ساختمان محل ارائه
- ۴۵
- نام کلاس محل ارائه
- کلاس ۸۶۳[۲۴۸۶۳]
- شماره کلاس محل ارائه
- ۹۶۳
- تاریخ دفاع
- ۳۱ شهریور ۱۴۰۴
- ساعت دفاع
- ۱۲:۰۰
- چکیده
-
در دهههای اخیر، نظام پرداخت جهانی شاهد یک دگرگونی سهگانه در قالب تز، آنتیتز و سنتز بوده است. تز اولیه مبتنی بر نظام سنتی پول، متشکل از پول نقد و پول بانکی بود. این نظام اگرچه از ثبات و مقبولیت گستردهای برخوردار است اما با چالشهای ساختاری متعددی از جمله کندی پرداختهای فرامرزی، هزینههای عملیاتی بالا و محدودیت در شمول مالی مواجه است.
در برابر این پارادایم سنتی، آنتیتزی در قالب پولهای دیجیتال غیرمتمرکز (مانند بیتکوین و اتریوم) ظهور کرد. این پولهای نوین با شعار حذف نهادهای واسط، ایجاد نظامی مستقل از تورم و رهایی از انحصار حکومتی، اساس نظام پیشین را به چالش کشیدند. هرچند این نوآوریها منجر به افزایش چشمگیر سرعت تراکنشها و ارتقای سطح حریم خصوصی درعملیات مالی شدند اما ماهیت ناپایدار، نوسانات شدید قیمتی و فقدان پشتوانه حقوقی، امکان جایگزینی کامل آن با نظام پولی سنتی را محدود ساخت.
این تقابل فکری در نهایت به شکلگیری سنتزی تحت عنوان "پول دیجیتال بانک مرکزی" انجامید. این راهکار بدیع، دارای مزایای دو نظام پیشین است به گونهای که هم ثبات و حاکمیت نظام سنتی را حفظ میکند و هم از دستاوردهای فناوری دیجیتال برای افزایش کارایی، کاهش هزینهها و گسترش شمول مالی بهره میبرد. قابلیتهای منعطف این پول، از جمله امکان برنامهریزی هوشمند، سطوح مختلف حریم خصوصی و قابلیت تخصیص سود، آن را به ابزاری مؤثر در سیاستگذاری پولی تبدیل کرده است. این پژوهش با هدف تعیین اولویت مؤلفههای مؤثر بر پول دیجیتال بانک مرکزی ایران، با تمرکز بر سه هدف هدایت نقدینگی به سمت تولید ؛ کاهش هجوم بانکی ؛ و افزایش درآمد های مالیاتی دولت انجام شده است. بر اساس نظر ۲۳ خبره در حوزه پولی و بانکی، اولویت اهداف مورد بررسی به این ترتیب مشخص شد: هدف اول: هدایت نقدینگی به سمت تولید، هدف دوم: کاهش هجوم بانکی، هدف سوم: افزایش درآمد مالیاتی دولت.از نظر خبرگان، پول دیجیتال بانک مرکزی به عنوان ابزاری برای تحول ساختاری در اقتصاد ایران تلقی میشود. این ابزار میتواند با هدفگیری چالشهای ریشهای همچون انحراف نقدینگی به بخش غیرمولد و کاستیهای ساختاری نظام مالیاتی، به بازطراحی کارکردهای نظام پولی بینجامد.
بر پایه یافتههای این پژوهش، الگوی اولویتبندی مؤلفههای پول دیجیتال بانک مرکزی برای هر یک از اهداف سهگانه به این ترتیب مشخص شد: در هدف هدایت نقدینگی به سمت تولید، مؤلفه «قابلیت پرداخت سود» در جایگاه نخست اهمیت قرار گرفت و پس از آن به ترتیب «سطح دسترسی» «تابآوری »، «معماری ساخت»، «فناوری تولید» و «سطح احراز هویت» اولویتبندی شدند. برای هدف کاهش هجوم بانکی، «تابآوری سیستم» به عنوان کلیدیترین مؤلفه شناسایی شد و سپس «قابلیت پرداخت سود»، «سطح احراز هویت»، «سطح دسترسی»، «معماری ساخت» و «فناوری تولید» در ردههای بعدی قرار گرفتند. در هدف افزایش درآمد مالیاتی نیز «سطح احراز هویت» به عنوان مؤلفه اول شناخته شد و پس از آن «سطح دسترسی»، «پرداخت سود»، «فناوری تولید»، «تابآوری» و «معماری ساخت» به ترتیب در اولویتهای بعدی قرار گرفتند.
- Abstract
-
In recent decades, the global payment system has undergone a threefold transformation in the form of thesis, antithesis, and synthesis. The initial thesis was based on the traditional monetary system, comprising cash and bank money. Although this system enjoys widespread stability and acceptance, it faces numerous structural challenges, including slow cross-border payments, high operational costs, and limitations in financial inclusion.
In contrast to this traditional paradigm, an antithesis emerged in the form of decentralized digital currencies (such as Bitcoin and Ethereum). These innovative currencies challenged the foundations of the previous system by advocating for the elimination of intermediaries, creating an inflation-independent system, and freeing themselves from governmental monopolies. While these innovations significantly increased transaction speeds and enhanced privacy in financial operations, their inherent instability, extreme price volatility, and lack of legal backing limited their potential to fully replace the traditional monetary system.
This intellectual confrontation ultimately led to the formation of a synthesis known as "Central Bank Digital Currency" (CBDC). This innovative solution combines the advantages of the two preceding systems, preserving the stability and sovereignty of the traditional system while leveraging digital technology to enhance efficiency, reduce costs, and expand financial inclusion. The flexible capabilities of this currency, including programmable smart features, varying levels of privacy, and the ability to allocate interest, make it an effective tool for monetary policy.
This study aims to prioritize the components influencing Iran’s Central Bank Digital Currency, focusing on three key objectives: directing liquidity toward production, reducing bank runs, and increasing government tax revenue. Based on insights from ۲۳ monetary and banking experts, the prioritization of these objectives was determined as follows:
Primary Objective: Directing liquidity toward production
Secondary Objective: Reducing bank runs
Tertiary Objective: Increasing government tax revenue
According to the experts, the Central Bank Digital Currency is regarded as a tool for structural transformation in Iran’s economy. It can address root challenges such as the diversion of liquidity into unproductive sectors and structural deficiencies in the tax system, thereby redesigning the functions of the monetary system.
Based on the findings of this study, the prioritization of Central Bank Digital Currency components for each of the three objectives was determined as follows:
For directing liquidity toward production: "Interest payment capability" was ranked as the most critical component, followed by "access level," "resilience," "architectural design," "production technology," and "authentication level."
For reducing bank runs: "System resilience" was identified as the key component, followed by "interest payment capability," "authentication level," "access level," "architectural design," and "production technology."
For increasing tax revenue: "Authentication level" was ranked as the primary component, followed by "access level," "interest payment capability," "production technology," "resilience," and "architectural design."
