رضا بروغنی
عنوان پایاننامه
پیش بینی بار بیماری برای بیمه سلامت ایران: چشم انداز ۱۰ ساله با تمرکز بر جمعیت سالمند
- رشته تحصیلی
- بيم سنجي
- مقطع تحصیلی
- کارشناسی ارشد
- ساعت دفاع
- چکیده
- This thesis develops an integrated ten-year forecast of disease burden and economic cost for the five priority non-communicable diseases (NCDs)—cardiovascular disease, cancer, type ۲ diabetes, dementia, and musculoskeletal disorders—in the Iran Health Insurance Organization (IHIO) ۵۵+ insured population over the period ۱۴۰۴–۱۴۱۳ SH (March ۲۰۲۵ to March ۲۰۳۵). The methodological framework integrates four analytical components: Bayesian Age-Period-Cohort (BAPC) forecasting implemented in R/INLA with hindcast validation; multi-state Markov severity sub-models calibrated to Iranian cost-of-illness data; Das Gupta three-factor decomposition of projected burden change; and cost-integration analysis applying Iranian unit costs (Goudarzi et al., ۲۰۲۴; Akbari et al., ۲۰۲۵; Mohammadi & Daroudi, ۲۰۲۵; Aajami et al., ۲۰۱۹; Fahimfar et al., ۲۰۲۲) with Kazemi (۲۰۲۴) cross-cutting multipliers and disease-specific procedural premiums. The aggregate five-NCD disease burden in the IHIO ۵۵+ population is projected to grow from ۱۵.۴۰ million DALYs in ۱۴۰۳ SH to ۲۱.۷۱ million DALYs in ۱۴۱۳ SH—a ۴۱ percent ten-year increase. The corresponding societal cost is projected to grow from $۱۰.۳۵ billion USD to $۱۵.۳۹ billion USD over the same horizon. The Das Gupta decomposition attributes ۱۰۶ percent of the projected DALY change to demographic factors (population growth and age-structure shift), partially offset by a ?۶ percent rate effect, reflecting sustained Health Transformation Plan-era improvements. The cost burden is concentrated ۸۶.۵ percent in the two free-coverage IHIO funds (Universal of Iranians and Rural). Hindcast validation of the BAPC framework yields a five-NCD average MAPE of ۲.۹۶ percent on the ۱۳۹۵–۱۴۰۰ SH test period. The thesis develops ten specific policy recommendations for the IHIO Board, organized around three axes: demographic-momentum-adaptive budget planning, disease-specific intervention investment, and system-level analytical capacity building. Concrete measures include the introduction of a T۲DM prevention benefit within IHIO packages, a dementia long-term-care pilot in the two free-coverage funds, a cross-fund transfer formula calibrated to the empirical Kazemi (۲۰۲۴) ۱.۱۷ fund cost differential, an actuarial premium re-calibration on a five-year cycle, and the establishment of an IHIO in-house forecasting unit to institutionalize the analytical pipeline developed in this thesis.Keywords: Bayesian age-period-cohort, cost-of-illness, demographic decomposition, disease burden forecast, elderly health, health insurance, Iran Health Insurance Organization, multi-state Markov, non-communicable diseases.
- Abstract
- این پایاننامه پیشبینی یکپارچه دهسالهای از بار بیماری و هزینه اقتصادی پنج بیماری غیرواگی (NCDs) اولویتدارشامل بیماریهای قلبی-عروقی، سرطان، دیابت نوع ?، دمانس (زوال عقل) و اختلالات عضلانی-اسکلتی را برای جمعیت ?? سال به بالای بیمهشدگان سازمان بیمه سلامت ایران در دوره ???? تا ???? هجری شمسی (مارس ???? تا مارس ????) توسعه میدهد.چارچوب روششناختی این پژوهش، چهار مؤلفه تحلیلی شامل: پیشبینی Bayesian Age-Period-Cohort یا (BAPC) پیادهسازیشده در R/INLA با اعتبارسنجی بازنگرنده (hindcast)؛ زیرمدلهای شدت چندحالته Markov که با دادههای «هزینه بیماری» در ایران کالیبره شدهاند؛ تجزیه سهعاملی Das Gupta برای بررسی تغییرات پیشبینیشده در بار بیماری؛ و تحلیل یکپارچهسازی هزینه با اعمال هزینههای واحد در ایران (گودرزی ????؛ اکبری ????؛ محمدی و درودی ????؛ آژامی ????؛ فهیمفر ????) به همراه ضرایب مقطعی و حقبیمههای رویهای مختص هر بیماری کاظمی (????) را در هم ادغام میکند.پیشبینی میشود مجموع بار بیماریِ این پنج بیماری غیرواگیر در جمعیت ?? سال به بالای سازمان بیمه سلامت، از ??.?? میلیون سال از دست رفته با ناتوانی در سال ???? شمسی به ??.?? میلیون سال از دست رفته با ناتوانی در سال ???? شمسی افزایش یابد — که نشاندهنده افزایشی ?? درصدی در یک دوره دهساله است. همچنین پیشبینی میشود که هزینه اجتماعی متناظر در همین افق زمانی، از ??.?? میلیارد دلار آمریکا به ??.?? میلیارد دلار آمریکا رشد کند.روش تجزیه داس گوپتا، ??? درصد از تغییرات پیشبینیشده در سالهای از دست رفته با ناتوانی را به عوامل جمعیتشناختی (رشد جمعیت و تغییر در ساختار سنی) نسبت میدهد که این میزان تا حدی توسط اثر نرخ منفی ? درصدی جبران میشود؛ امری که نشاندهنده تداوم اثرات بهبودبخش در دوره اجرای طرح تحول سلامت است. ??.? درصد از بار هزینهها در دو صندوق با پوشش رایگان سازمان بیمه سلامت (صندوق بیمه سلامت همگانی ایرانیان و صندوق روستاییان) متمرکز است. اعتبارسنجی بازنگرنده (هایندکست) در این چارچوب، میانگین خطای درصد مطلق برابر با ?.?? درصد را برای میانگین این پنج بیماری غیرواگیر در دوره آزمون ???? تا ???? شمسی نشان میدهد.این پایاننامه ده توصیه سیاستی مشخص را برای هیئتمدیره سازمان بیمه سلامت ارائه میدهد که حول سه محور زیر سازماندهی شدهاند: برنامهریزی بودجه منطبق بر گشتاور (مومنتوم) جمعیتشناختی، سرمایهگذاری بر روی مداخلات مختص هر بیماری، و ظرفیتسازی تحلیلی در سطح سیستم.کلیدواژهها: مدل بیزی سن-دوره-کوهورت، هزینه بیماری، تجزیه جمعیتشناختی، پیشبینی بار بیماری، سلامت سالمندان، بیمه سلامت، سازمان بیمه سلامت ایران، مدل مارکوف چندحالته، بیماریهای غیرواگیر