علی الماسی زند
عنوان پایاننامه
تحلیل انتقادی تاریخمندی فهم دین با تاکید بر آرای محمد ارکون، عبدالکریم سروش و عبدالمجید شرفی
- دانشجو
- علی الماسی زند
- استاد راهنما
- قاسم پورحسن درزی
- استاد مشاور
- محمدرضا اسدی, حوران اکبرزاده
- استاد داور
- غلامرضا زکیانی, مهدی اخوان
- رشته تحصیلی
- فلسفه دين
- مقطع تحصیلی
- دکتری تخصصی PhD
- ساعت دفاع
- چکیده
- این رساله به تحلیل انتقادی تاریخمندی فهم دین در اندیشه اسلامی معاصر با تمرکز بر آرای محمد ارکون، عبدالکریم سروش و عبدالمجید شرفی میپردازد. مسئله اصلی پژوهش آن است که این سه متفکر چگونه امکان فهم تاریخی دین را صورتبندی میکنند و این صورتبندی چه پیامدهایی برای تفسیر متن مقدس، حقیقت دینی، مرز دینداری، مرجعیت نهاد دین، فقه و نسبت دین با جهان معاصر دارد. پژوهش با رویکردی کیفی، تحلیلی ـ تطبیقی و انتقادی، از هرمنوتیک فلسفی، تحلیل گفتمان و جامعهشناسی معرفت بهره میگیرد. یافتهها نشان میدهد که ارکون تاریخمندی را در چارچوب نقد عقل اسلامی، امر نااندیشیده و تحلیل تاریخی ـ انسانشناختی دین پی میگیرد؛ سروش آن را از مسیر تمایز دین و معرفت دینی، قبض و بسط معرفت و تحول تجربه دینی صورتبندی میکند؛ و شرفی با تفکیک پیام دینی از تجلیهای تاریخی، بر ضرورت روش تاریخی ـ انتقادی و نقد نهادهای سنتی فهم دین تأکید دارد. نتیجه پژوهش آن است که تاریخمندی فهم دین، اگر با معیارهای روشن متنشناختی، عقلانی، هنجاری و نهادی همراه شود، میتواند راهی برای نوسازی فهم دینی باشد؛ اما در صورت فقدان این معیارها، با خطر نسبیگرایی، گسست از متن مؤسس و بحران مرجعیت دینی روبهرو خواهد شد.
- Abstract
- This dissertation critically examines the historicity of religious understanding in contemporary Islamic thought, with particular reference to the works of Mohammed Arkoun, Abdolkarim Soroush, and Abdelmajid Charfi. Its central question is how these three thinkers conceptualize the historical character of understanding religion, and what consequences their views have for the interpretation of sacred texts, religious truth, the boundaries of religiosity, religious authority, jurisprudence, and the relation between religion and the modern world. Methodologically, the study adopts a qualitative, analytical-comparative, and critical approach, drawing on philosophical hermeneutics, discourse analysis, and the sociology of knowledge. The dissertation argues that Arkoun develops the issue through the critique of Islamic reason, the category of the unthought, and a historical-anthropological reading of religion; Soroush formulates it through the distinction between religion and religious knowledge, the contraction and expansion of religious understanding, and the transformation of religious experience; and Charfi articulates it through the distinction between the religious message and its historical manifestations, emphasizing historical-critical method and the critique of traditional religious institutions. The study concludes that the historicity of religious understanding can open a path toward the renewal of Islamic thought only if it is accompanied by clear textual, rational, normative, and institutional criteria. Without such criteria, it risks collapsing into relativism, rupture from the founding text, and a crisis of religious authority.