تحلیل نظام فعل و وابسته های آن در اوستا

چکیدهزبان اوستایی، از زبان‌های ایرانی باستان، نظامی تصریفی با هشت حالت دستوری (فاعلی، مفعولی، اضافی، برایی، بایی، دری، ازی و ندایی) دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش فعل در تعیین حالت‌های وابسته‌های فعلی و بررسی کارکردهای نحوی و معنایی هر یک از این حالت‌ها انجام شده است. پیکره تحقیق شامل سه متن اوستایی از یشت‌ها (مهریشت، آبان‌یشت و تیشتریشت) بر اساس نسخه رایشلت (????) است. روش تحقیق توصیفی?تحلیلی بوده و داده‌ها به صورت ریشه‌بنیاد استخراج و طبقه‌بندی شده‌اند.یافته‌ها نشان می‌دهد که اوستایی نظام هشت‌حالتی هندواروپایی را به خوبی حفظ کرده است. فعل نقش محوری در تعیین حالت وابسته‌های خود دارد: افعال متعدی مفعول را در حالت مفعولی، افعال دومفعولی گیرنده را در حالت برایی و شیء را در حالت مفعولی، افعال حرکتی مبدأ را در حالت ازی و مکان را در حالت دری، و افعال ادراکی/احساسی محرک را در حالت اضافی می‌گیرند. همچنین پدیده «جابه‌جایی حالت» در برخی افعال مشاهده شد که منجر به تغییرات جزئی معنایی می‌شود. حالت‌های اصلی (فاعلی، مفعولی، اضافی، برایی) عمدتاً نقش نحوی و حالت‌های فرعی (بایی، دری، ازی) نقش معنایی?قیدی دارند. این پژوهش نشان می‌دهد که نظام حالت‌نشانی اوستایی نظامی منسجم، فعل‌محور و معنا‌بنیاد است و درک آن برای تفسیر دقیق متون دینی زرتشتی و مطالعات زبان‌شناسی تاریخی ایرانی ضروری است.واژگان کلیدی: اوستایی، حالت دستوری، فعل، وابسته‌های فعلی، حالت‌نشانی، یشت‌ها، زبان‌شناسی تاریخی

Abstract

AbstractAvestan, one of the Old Iranian languages, is an inflectional language with an eight-case system (nominative, accusative, genitive, dative, instrumental, locative, ablative, and vocative). This study aims to analyze the role of the verb in determining the case of its dependents and to investigate the syntactic and semantic functions of each case. The corpus consists of three Avestan texts from the Ya?ts (Mihr Ya?t, ?b?n Ya?t, and Ti?tar Ya?t) based on Reichelt's edition (۱۹۰۹). The research method is descriptive-analytical, and the data have been extracted and >The findings show that Avestan has largely preserved the eight-case system of Indo-European. The verb plays a central role in determining the case of its dependents: transitive verbs take the accusative for the direct object; ditransitive verbs take the dative for the recipient and the accusative for the theme; motion verbs take the ablative for the source and the locative for the location; and perception/emotion verbs take the genitive for the stimulus. Furthermore, case alternation is observed with certain verbs, leading to subtle semantic differences. Primary cases (nominative, accusative, genitive, dative) primarily encode syntactic functions, while peripheral cases (instrumental, locative, ablative) encode adverbial/semantic roles. This research demonstrates that the Avestan case-marking system is coherent, verb-driven, and meaning-oriented. Understanding this system is essential for the accurate interpretation of Zoroastrian religious texts and for historical Iranian linguistics.Keywords: Avestan, grammatical case, verb, verbal dependents, case marking, Ya?ts, historical linguistics