فاطمه حسن بیگی
عنوان پایاننامه
بررسی و تطبیق محتوای متنی و تصویری فرش های مرتبط با شاهنامه ( محفوظ در موزه فرش ایران) با شاهنامه و منابع کهن تاریخی
- رشته تحصیلی
- زبان و ادبيات فارسي
- مقطع تحصیلی
- کارشناسی ارشد
- محل دفاع
- ادبیات فارسی و زبانهای خارجی
- شماره ساختمان محل ارائه
- ۱۷
- نام کلاس محل ارائه
- کلاس ۲۰۷[۲۰۲۰۷]
- شماره کلاس محل ارائه
- ۳۰۷
- تاریخ دفاع
- ۱۶ شهریور ۱۴۰۴
- ساعت دفاع
- ۱۶:۰۰
- چکیده
- چکیده این پژوهش با هدف بررسی و تطبیق محتوای متنی و تصویری فرشهای مرتبط با شاهنامه (محفوظ در موز? فرش ایران) با متن شاهنامه و منابع کهن تاریخی انجام شده است. فرشها در سه دسته مورد مطالعه قرار گرفتهاند: قالی «زندگانی رستم» شامل بیستوپنج خشت که هر خشت حاوی چهار بیت شعر و تصویری از یک رویداد در زندگی رستم از نخستین صحن? حضور او در شاهنامه یعنی نبرد با پیل سپید، تا کشتهشدن او به دست نابرادرش شغاد است؛ مجموع? بیست و ششتایی قالیهای مینیاتوری مرتبط با شاهنامه که دو نمون? آن بدون مینیاتوراند و به «لهراسپنامه» (مطابق متن قالی؛ که همان بخش پادشاهی لهراسپ است) و ستایش خرد اختصاص دارند، دو نمونه در حکم شناسنام? قالیها هستند، و بیست و دو نمون? دیگر روایتگر داستانهای شاهنامه همراه با مینیاتوراند؛ که در پژوهش حاضر ده نمونه از این مجموع? قالیهای مینیاتوری بررسی شده است و نیز قالی «پادشاهان عجم» که نام و مدّت سلطنت ۷۲ پادشاه از کیومرث تا بهزاد را در بر دارد. روش تحقیق بر مبنای استنساخ متون مندرج بر قالیها، مقابل? دست? نخست و دوم قالیها با شش چاپ معتبر شاهنامه و به دستدادن اختلاف ضبطها، و همچنین مقایس? اجمالی روایتهای متن و تصاویر بافتهشده بر روی قالیها بوده است. همچنین دست? سوم یعنی قالی «سلاطین ایران قدیم» با شاهنامه، تاریخ طبری، تاریخ بلعمی، مجملالتواریخ و القصص و ناسخالتواریخ مقایسه و اختلافات ضبط، نامها و نسب پادشاهان و مدت سلطنت ایشان ذکر شده است. قالی «زندگانی رستم» بیشترین انطباق را با شاهنام? امیربهادری و ترنر ماکان به ویژه شاهنام? امیربهادری دارد. تصاویر قالیهای مینیاتوری، در کاتالوگ بافتنگارههای شاهنام? فردوسی به «شاهنام? نفیسی متعلق به نیم? اول قرن دهم هجری» نسبت داده شده است بدون ذکر مشخصات این نسخه؛ اما در شناسنام? قالیها مربوط به موز? فرش، تحت عنوان مجموع? شاهنام? بایسنغری نامیده شده. در برخی از سایتها نیز طراحی این قالیها براساس نسخ? شاهنام? بایسنغری که در کتابخان? کاخ موز? گلستان نگهداری میشود عنوان شده است. در حالی که با توجه به تفاوت در خط، چهر? میناتورها، نوع تذهیب، تشعیر (در قالیها که در شاهنام? بایسنغری دیده نمیشود)، و نیز طلااندازی دندانموشی بین سطور در شاهنام? بایسنغری (که قالیها فاقد آنند) فرض وابستگی این قالیها به نسخ? بایسنغری را منتفی میسازد؛ همینگونه است تفاوت خط و مینیاتورهای قالیها با شاهنام? طهماسبی. به هرروی اینکه این قالیها دقیقاً بر اساس کدام نسخه طراحی شدهاند هنوز بر ما روشن نیست. متن این قالیها با جمیع چاپهای محل بررسی از شاهنامه دارای تفاوتهایی عمده است که چگونگی این اختلافات با بهدستدادن اختلاف ضبطها به تفصیل نشان داده شده است. بیشترین تفاوت ضبطها مربوط به قالیهای «گذشتن سیاوش بر آتش» و «کشته شدن سیاوش به دست گروی زره» است. برخی از ضبطهای این قالیها با هیچیک از نسخههای محل بررسی همسان نیست که گمان میرود ناشی از وجود خطا در منبع محل نقل در قالی یا حاصل خطاخوانی و یا خطانویسی طراح نقش? قالی بوده باشد. سه بیت اول از بیتهای خشت سوم از قالی زندگانی رستم نه از شاهنامه بلکه از گرشاسبنام? اسدی طوسی است و بیت چهارم نیز گویا از تصرفات اهل ذوق در متن است. دو بیت از خشت ششم قالی رستم نیز تنها در دو چاپ امیربهادری و ترنر ماکان وجود دارد و دیگر چاپها فاقد آنهایند. از دیگر نکتههای قابل توجه وجود لغرشهای املایی در برخی از قالیهاست. همچنین برخی از اطلاعات مندرج بر قالی «سلاطین ایران قدیم» راجع به نام و مدت سلطنت شاهان با هیچیک از منابع تاریخی مورد استفاده مطابقت کامل ندارد. کلیدواژهها: شاهنامه، قالیهای تصویری، موز? فرش
- Abstract
- The Review and comparison of the textual and visual content of carpets related to the Shahnameh (preserved in the Carpet Museum of Iran) with the Shahnameh and ancient historical sources Abstract