علی شیخ الاسلامی
تحلیل مفهوم علم در نهج البلاغه به روش علم سنجی
- رشته تحصیلی
- علم اطلاعات و دانش شناسي - مديريت اطلاعات
- مقطع تحصیلی
- کارشناسی ارشد
- محل دفاع
- روانشناسی و علوم تربیتی
- شماره ساختمان محل ارائه
- ۳۱
- نام کلاس محل ارائه
- کلاس ۲۰۳[۲۲۲۰۳]
- شماره کلاس محل ارائه
- ۳۰۳
- تاریخ دفاع
- ۳۱ شهریور ۱۴۰۴
- ساعت دفاع
- ۱۲:۰۰
- چکیده
-
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تحلیل مفهوم «علم» در نهجالبلاغه و تبیین جایگاه آن در منظومه فکری امام علی(ع) به روش علمسنجی انجام گردید. جامعه آماری پژوهش، کل متن نهجالبلاغه شامل خطبهها، نامهها و حکمتها بود که بهصورت تمامشمار مورد بررسی قرار گرفت. دادهها از طریق استخراج مفاهیم و کلیدواژههای مرتبط با «علم» گردآوری و در قالب ماتریس همآیندی وارد نرمافزار یوسی نت شدند. در مرحله تحلیل، شاخصهای خرد شامل مرکزیت درجه، مرکزیت بینابینی، مرکزیت نزدیکی و مرکزیت بُرداری و همچنین شاخص کلان چگالی شبکه محاسبه گردید. یافتهها نشان داد واژه «علم» بالاترین میزان مرکزیت را به خود اختصاص داده و نقش محوری در شبکه مفهومی نهجالبلاغه ایفا میکند. همچنین مفاهیمی چون «حلم»، «بصیرت»، «عقل» و «معرفت» در پیوند نزدیک با علم قرار داشتند و بهعنوان گرههای واسطه و تکمیلکننده عمل نمودند. تحلیل کلان شبکه نشان داد که مفاهیم مرتبط با علم از انسجام و پیوستگی بالایی برخوردارند و خوشههای معنایی متعددی پیرامون آن شکل گرفته است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که علم در اندیشه امام علی(ع) نهتنها مفهومی بنیادین، بلکه محور ارتباط سایر ارزشها و فضایل به شمار میآید. بر این اساس، بهکارگیری رویکرد علمسنجی در مطالعه متون دینی، ضمن بازسازی ساختار مفهومی نهجالبلاغه، امکان کشف روابط پنهان میان مفاهیم را فراهم میسازد.
کلیدواژهها:
علم، نهج البلاغه ، علم سنجی ، شبکه مفهومی ، شاخص مرکزیت ، امام علی (ع)
- Abstract
-
Abstract
The present study aimed to analyze the concept of knowledge in Nahj al-Balagha and to explain its position within the intellectual framework of Imam Ali (AS) using a scientometric approach. The statistical population of the study consisted of the entire text of Nahj al-Balagha—including sermons, letters, and maxims—which were examined in their entirety. Data were collected by extracting concepts and keywords related to knowledge and were entered into UCINET software in the form of a co-occurrence matrix. At the analysis stage, micro-level indicators including degree centrality, betweenness centrality, closeness centrality, and eigenvector centrality, as well as the macro-level indicator of network density, were calculated.The findings showed that the term knowledge had the highest level of centrality and played a pivotal role in the conceptual network of Nahj al-Balagha. Moreover, concepts such as forbearance (?ilm), insight (ba??rah), reason (‘aql), and gnosis (ma‘rifah) were closely linked to knowledge and acted as intermediary and complementary nodes. The macro-level network analysis revealed that the concepts related to knowledge are highly coherent and interconnected, forming several semantic clusters around it.
The results indicate that knowledge, in the thought of Imam Ali (AS), is not only a fundamental concept but also serves as the central axis connecting other values and virtues. Accordingly, employing a scientometric approach in the study of religious texts makes it possible to reconstruct the conceptual structure of Nahj al-Balagha and uncover hidden relationships among its concepts.
Keywords: Knowledge, Nahj al-Balagha, Scientometrics, Conceptual Network, Centrality Indicators, Imam Ali (AS)