نقش کارکردی توحید و معاد برمعنای زندگی درآثارتفسیری آیت الله جوادی آملی

چیستی معنای زندگی از دیرباز یکی از دغدغه‌های بنیادین اندیشمندان در حوزه‌های مختلف فلسفی و انسان‌شناختی بوده و در طول تاریخ، تفسیرها و قرائت‌های متعددی از سوی فیلسوفان، متکلمان و انسان‌شناسان در این زمینه ارائه شده است. با این حال، از منظر آموزه‌های دینی، به‌ویژه قرآن‌کریم و سنت معصومان(علیهم‌السلام)، معنای زندگی دارای مؤلفه‌ها و شاخصه‌های متمایزی است که آن را از رویکردهای صرفاً انسان‌محور و سکولار متمایز می‌سازد. در این چارچوب، معنای زندگی در پیوندی وثیق با اعتقادات بنیادین اسلام، به‌ویژه توحید و معاد، تبیین می‌شود و کارکردهای معرفتی، وجودی و هدایتی این دو اصل اساسی، نقشی تعیین‌کننده در جهت‌دهی به هدف، غایت و ارزش زندگی انسان ایفا می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه و کارکرد توحید و معاد در معنابخشی به زندگی انسان از منظر آیت‌الله جوادی‌آملی سامان یافته است. این تحقیق با رویکرد تحلیلی ـ توصیفی و بر پایه مطالعه نظام‌مند آثار تفسیری و قرآنی ایشان انجام شده و داده‌ها با روش تحلیل مفهومی و استنباطی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در اندیشه آیت‌الله جوادی‌آملی، زندگی انسانی دارای ساختاری هدفمند و متدرّج است که از حیات طبیعی آغاز می‌شود و در پرتو ایمان به خداوند، معرفت توحیدی، شناخت نظام فاعلی و غایی هستی و التزام عملی به آموزه‌های وحیانی، به مراتب والاتری همچون حیات الهی و حیات طیبه منتهی می‌گردد. بر اساس این تحلیل، توحید و معاد به‌عنوان دو رکن بنیادین هدایت، زمینه انسجام میان ساحت‌های اعتقادی، اخلاقی و رفتاری انسان را فراهم ساخته و از فروغلتیدن او در بی‌معنایی و پوچی وجودی جلوگیری می‌کنند. نتایج پژوهش همچنین حاکی از آن است که تحقق حیات الهی در ساحت فردی و اجتماعی مستلزم احیای عقل نظری و عملی، تزکیه نفس و سامان‌دهی حیات اجتماعی بر محور توحید، ولایت و ایمان به معاد است؛ امری که افزون بر هدایت فردی، بنیان معنابخشی پایدار به زندگی فرهنگی و تمدنی انسان را نیز تأمین می‌کند