دانشگاه باید به زیست‌بوم فناوری و شبکه یادگیری پویا تبدیل شود

به گزارش روابط عمومی، دکتر شجاع احمدوند، رئیس دانشگاه علامه طباطبائی امروز (سه‌شنبه 23 تیر ماه) در چهارمین همایش ملی و اولین همایش بین‌المللی «یادگیری سیار در عصر هوش مصنوعی؛ تحول در نظام‌های آموزشی و مهارت‌آموزی در حوزه صنعت» که در دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی این دانشگاه برگزار شد، با تقدیر از برگزارکنندگان این رویداد علمی اظهار کرد: دانشگاه علامه طباطبائی تمایل جدی برای ورود به حوزه‌های نوین علمی دارد تا علاوه بر شناسایی دقیق نیازهای استادان و دانشجویان، با روندهای نوین جهانی در عرصه آموزش همسو شود.

دکتر احمدوند اظهار کرد: امروزه متولیان آموزش عالی در نقطه‌ای حساس از تاریخ قرار گرفته‌اند که با درهم‌تنیدگی دو پدیده قدرتمند یادگیری سیار و هوش مصنوعی مواجه شده‌اند؛ دو پدیده‌ای که چهره آموزش را برای همیشه دگرگون می‌کنند.

وی افزود: در این برهه تاریخی، دوران انتقال صرف دانش به پایان رسیده است. دانشگاه‌های پیشرو، خود را از قالب کلاس‌های سخنرانی‌محور خارج کرده و به زیست‌بوم‌های یادگیری پویا تبدیل شده‌اند و این تحول، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر است.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی ادامه داد: برداشت ابتدایی بنده و شاید بسیاری از شما از مفهوم «یادگیری سیار»، دسترسی به محتوا از طریق گوشی یا تبلت بود؛ یعنی نگاهی ابزاری به این مفهوم اما امروز، یادگیری سیار به یک رویکرد آموزشی بدل شده که بر سه اصل دسترسی فوری، حضور همه‌جاگیر و تعامل پیوسته استوار است.

دکتر احمدوند تصریح کرد: هوش مصنوعی این سه ویژگی را از یک امکان به یک توانمندی قدرتمند تبدیل کرده است. این فناوری به ما امکان می‌دهد تا از آموزش یک اندازه برای همه فاصله بگیریم و به سمت یادگیری شخصی‌سازی‌شده حرکت کنیم؛ جایی که محتوا، سرعت و ارزشیابی بر اساس داده‌های لحظه‌ای هر دانشجو تنظیم می‌شود.

وی با طرح این پرسش که آیا دانشگاه‌ها صرفاً باید شاهد این تحول باشند یا باید آن را هدایت و شکل‌دهی کنند، گفت: طبیعی است که در این مسیر با چالش‌های مختلفی نیز روبه‌رو هستیم. تحقیقات معتبر نشان می‌دهد که ما دست‌کم با سه چالش اساسی مواجهیم.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی نخستین چالش را چالش‌های زیرساختی و نهادی دانست و گفت: در بسیاری از دانشگاه‌ها و همچنین در دانشگاه خودمان، شاهد شکاف عمیقی میان امکانات موجود و میزان استفاده مؤثر از این ابزارها هستیم. ما به سیاست‌گذاری دقیق و اختصاصی برای یادگیری سیار نیاز داریم؛ سیاستی که فراتر از بخشنامه‌های عمومی، به رفع نابرابری‌ها و توانمندسازی همه دانشجویان کمک کند.

وی دومین چالش را مربوط به استادان و مربیان عنوان کرد و افزود: استادان ما متخصصان برجسته رشته خود هستند، اما در عصر هوش مصنوعی، نقش آنان از منبع دانش به طراح تجربه یادگیری تغییر کرده است. این موضوع، یک تغییر بنیادین در نگرش می‌طلبد که نیازمند آموزش، حمایت و ایجاد انگیزه است.

دکتر احمدوند خاطرنشان کرد: باید بپذیریم که بسیاری از ما طراح یادگیری نیستیم و این خلأ باید از طریق توانمندسازی و همکاری با متخصصان فناوری آموزشی جبران شود.

وی سومین چالش را سواد دیجیتال و تفکر انتقادی برشمرد و گفت: بزرگ‌ترین نگرانی من به عنوان رئیس دانشگاه این نیست که دانشجویان از هوش مصنوعی استفاده کنند، بلکه نگرانی اصلی آن است که از این ابزار بدون تفکر نقادانه استفاده شود.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی ادامه داد: ما نسلی را تربیت می‌کنیم که به اطلاعات نامحدود دسترسی دارد اما ممکن است توانایی ارزیابی، تحلیل و خلق ایده مستقل را از دست بدهد. هوش مصنوعی اگر به درستی به کار گرفته نشود، می‌تواند به ماشینی برای دور زدن مهارت تفکر تبدیل شود و در همین نقطه است که نقش دانشگاه، بیش از هر زمان دیگری پررنگ می‌شود.

وی در ادامه، راهکار مواجهه با این وضعیت را تمرکز بر سه محور اصلی دانست و اظهار کرد: نخستین محور، سرمایه‌گذاری بر سواد هوش مصنوعی انتقادی است. ما نیازمند برنامه‌ای درسی برای همه دانشجویان هستیم که صرفاً کار با ابزارها را آموزش ندهد، بلکه به آنان بیاموزد چگونه داده‌ها را تحلیل کنند، سوگیری‌های الگوریتمی را بشناسند و از هوش مصنوعی برای افزایش قدرت استدلال خود بهره بگیرند.

دکتر احمدوند افزود: در این زمینه، استادان گروه‌های علوم انسانی و زبان‌شناسی می‌توانند نقشی کلیدی ایفا کنند.

وی دومین محور را سیاست‌گذاری شفاف و مشارکتی عنوان کرد و گفت: از معاونت آموزشی و پژوهشی انتظار دارم با همکاری استادان و دانشجویان، آیین‌نامه‌ای شفاف برای استفاده اخلاقی و مؤثر از هوش مصنوعی در فرایند یاددهی-یادگیری تدوین کنند. این سیاست باید به جای ممنوعیت‌های کلی، بر هدایت و توانمندسازی متمرکز باشد.

رئیس دانشگاه علامه طباطبائی سومین محور را تغییر در نقش رهبری دانشگاه برشمرد و تصریح کرد: من به عنوان رئیس دانشگاه، خود را موظف می‌دانم بستری فراهم کنم تا این تغییر نگرش در میان اعضای هیئت علمی نهادینه شود. حمایت از طرح‌های نوآورانه، تخصیص بودجه برای توانمندسازی استادان و ایجاد انگیزه برای تغییر روش‌های تدریس، در اولویت کاری من و تیم اجرایی خواهد بود.

وی در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر اینکه عصر هوش مصنوعی، عصر تردید نیست، بلکه عصر بازاندیشی است، گفت: یادگیری سیار با قدرت هوش مصنوعی این فرصت را در اختیار ما قرار می‌دهد که دانشگاه را از یک مکان فیزیکی به یک شبکه یادگیری پویا تبدیل کنیم.

دکتر احمدوند افزود: دانشگاه آینده، دانشگاهی است که نه‌تنها به انتقال دانش، بلکه به شکل‌دهی به ذهن‌های پرسشگر و توانمند می‌اندیشد.

وی خطاب به حاضران در همایش اظهار کرد: از شما می‌خواهم این تحول را نه به عنوان یک تهدید، بلکه به عنوان فرصتی برای رشد و تعالی بپذیرید. بیایید با هم دانشگاهی بسازیم که در آن، دانشجو نه فقط یک یادگیرنده منفعل، بلکه یک کاوشگر و طراح آینده باشد.