در آخرين روز سال 1321 هجري ‌قمري (مقارن با سال 1281 هجري ‌شمسي) ستاره‌اي درخشان در آسمان سلسله جليل‌القدر سادات طباطبائی تبريز هويدا شد و خداوند به سيدمحمد قاضي طباطبائیفرزند پسري هديه داد كه نامش را سيدمحمدحسين گذاشت؛ حكيم عارفي كه بعدها بسياري از انسان‌ها، از چشمه جوشان حكمت و معرفتش جرعه‌هاي جان‌بخش نوشيدند. هنوز پنج سال از عمر سيدمحمدحسين نگذشته بود كه مادرش را از دست داد. پدر سعي كرد غم مادر را از دل محمدحسين و ديگر فرزند كوچكترش، محمدحسن، بزدايد، ولي نمي‌دانست كه چهار سال بعد، درگذشت خود او، غم فرزندان را دوچندان خواهد كرد.



سيدمحمدحسين همان‌طور كه روش درسي آن روزها بود، به فراگيري قرآن پرداخت و سپس از سن 9 سالگي به مدت شش سال به همراه برادرش، از اديبي به نام شيخ محمدعلي سرائي،‌ كتاب‌هايي چون گلستان، بوستان، نصاب‌الصبيان، انوار سهيلي، تاريخ عجم، منشات اميرنظام و ارشاد الحساب را فرا گرفت و علاوه بر آن، زير نظر ميرزاعلي نقي خطاط به يادگيري فنون خوشنويسي پرداخت. ايشان پس از طي دوران تحصيل در مكتب‌خانه، راهي مدرسه طابيه تبريز شد تا تحصيلات خود را در علوم ديني دنبال كند. در همان ايام، وقتي 23 سال بيشتر نداشت، تصميم به ازدواج مي‌گيرد. از يكي از بستگانش خواستگاري مي‌كند و چون فاميل بودند، با اين ازدواج موافقت مي‌كنند. يك سال بعد از ازدواج بود كه سيدمحمدحسين مزه پدر شدن را مي‌چشد و اسم فرزند اولش را، محمد مي‌گذارد.



سيدمحمدحسين و برادرش سيدمحمدحسن در سال 1304 هجري ‌شمسي تحصيلات مقدماتي را در مدرسه طالبيه تبريز به پايان رساندند. اما روح پرعطش آنان هنوز سيراب نشده بود.

به نقل از علامه آمده است «هنگامي كه در نجف اشرف به درس و بحث اشتغال داشتم يكي از روزها مرحوم قاضي به من برخورد كرد و بدون مقدمه گفت: اگر طالب دنيايي نماز شب و اگر طالب آخرتي نماز شب بخوان. همين ديدار و گفت‌وگوي كوتاه منشاء آشنايي من با استاد شد... قبل از آن كه به محضر وي بار يابم، خود را از كتب فلسفي و آثار معقول بي‌نياز مي‌ديدم و پيش خود مي‌گفتم اگر مرحوم ملاصدرا هم بيايد، مطلبي فوق آنچه من فهميده‌ام عرضه نخواهد كرد. ولي پس از بهره‌مند شدن از ديدار اين استاد بزرگوار، به يكباره احساس كردم گويا تا كنون از حكمت و فلسفه چيزي عايدم نشده و از اسفار حتي يك كلمه هم نفهميده‌ام.» اين برخورد جالب، علامه طباطبائی را وارد مرحله تازه‌اي از زندگي كرد و سير و سلوك عارفانه وي آغاز شد.

علامه در زادگاه خود، در رياضيات «ارشادالحساب» و در فلسفه و كلام «اشارات و كشف‌المراد» را خوانده بود. اما اين دو كتاب، ذوق بالاي علامه را كفاف نمي‌داد، تا اينكه در نجف با حكيمي برخورد كرد كه از بزرگان فلسفه و استادان صاحب‌نظر اين دو رشته بود. اين حكيم معروف «سيدحسين بادكوبه‌اي» بود كه توانست علامه را با حقيقت حكمت، به ويژه تفكر فلسفي، آشنا كند و باعث شود او در عرض شش سال، «منظومه‌ي» سبزواري و «اسفار و مشاعر» ملاصدرا و دوره «شفاي» بوعلي و «اخلاق» ابن مسكويه را بخواند.

 روزهايي كه علامه و برادرش در نجف مي‌گذراندند، به سختي سپري مي‌شد. گذران زندگي براي دو برادر كه حاضر نبودند از سهم امام هم استفاده كنند، سخت و طاقت‌فرسا بود. ديگر ماندن نه مصلحت بود و نه امكان داشت. اوضاع كشاورزي و زمين‌هايشان، حسابي به هم خورده بود. به همين جهت، علامه طباطبائی و برادرش بلافاصله راهي ايران و ديار آبا و اجداديشان شادآباد تبريز شدند و تا 10 سال در وطن خويش ماندند. در اين مدت با تلاش طاقت‌فرسا زمين‌هاي رهاشده و باغ‌هاي مخروبه را آباد كردند. طي اين مدت، به امور روستاها و زندگي مردم نيز رسيدگي مي‌كردند و به كمك نيازمندان مي‌شتافتند.

علامه در كنار همه اين كارها و مشكلاتي كه وجود داشت، مطالعه و تحقيق را رها نكرده بود و رساله‌هاي علمي مي‌نوشت. گاهي كه ياد نجف و گنبد و بارگاه حضرت علي(ع) مي‌افتاد، دلش براي درس و آموختن علم،‌ حسابي تنگ مي‌شد و نمي‌دانست چه بايد بكند.

علامه طباطبائی بالاخره تصميمش را مي‌گيرد: «همزمان با آغاز سال 1325 هجري ‌شمسي وارد شهر قم شديم... در ابتدا به منزل يكي از بستگان وارد شديم، ولي به زودي در كوچه يخچال قاضي در منزل يكي از روحانيون اتاقي دو قسمتي كه با نصب پرده قابل تفكيك بود اجاره كرديم. اين دو اتاق قريب بيست متر مربع بود. طبقه زير اين اتاق‌ها انبار آب شرب بود كه در صورت لزوم بايستي از در آن به داخل خم مي‌شديم و ظرف آب را پر مي‌كرديم، چون خانه فاقد آشپزخانه بود، پخت و پز هم در داخل اتاق انجام مي‌گرفت.

علامه طباطبائي، در سال 1333 هجري ‌شمسي نگارش تفسيرالميزان اثر بزرگ خويش را آغاز كرد و 17 سال طول كشيد تا آن را به پايان برساند؛ اثري جالب و دلنشين كه نظير آن تا به حال نوشته نشده است. به عقيده آيت‌الله العظمي خويي، علامه براي نوشتن اين اثر، خود را تصفيه كرده بود. شهيد مطهري هم مي‌گويد: «همه تفسيرالميزان با فكر نوشته شده... من معتقدم بسياري از اين مطالب از الهامات غيبي است. كمتر مشكلي در مسائل اسلامي و ديني برايم پيش آمده كه كليد حل آن را در تفسيرالميزان پيدا نكرده باشم.»

يكي از اثرات ماندگار علامه، مباحثات وي با پروفسور كربن استاد دانشگاه و اسلام‌شناس غربي بود. مباحثه بين پروفسور كربن و علامه طباطبائی از سال 1336 هجري ‌شمسي شروع شد و بيش از 20 سال ادامه پيدا كرد كه نتايج اين مباحثات به چهار زبان فارسي، عربي، فرانسه و انگليسي منتشر شده است. روزي علامه در بين صحبت‌هايش به پروفسور گفت: «در اسلام هر وقت انسان حالي پيدا كند، مي‌تواند خدا را بخواند. چون همه مكان‌ها بدون استثناء محل عبادت است. اما در دين مسيح اين طور نيست. عبادت حتما بايد در وقت معيني (روز يكشنبه) و در مكان معيني (كليسا) انجام شود؛ در غير اين صورت باطل است. او بايد تا روز يكشنبه كه كليسا باز مي‌شود صبر كند.» پروفسور كربن جواب داد: «بلي، اين اشكال در دين مسيح وجود دارد.» علامه طباطبائی ادامه داد:« هم‌چنين در دين مسيح خدا اسماء حسنا ندارد و جز الفاظ خدا،‌ اله و اب نام ديگري ندارد.»

روزهاي آخر زندگي پربار علامه طباطبائی فرا رسيده بود و بيماري او را از پاي انداخته بود. وقتي ايشان را از خانه به بيمارستان منتقل مي‌كردند، رو به خانواده‌اش كرد و گفت: «من ديگر برنمي‌گردم». در بيمارستان هم همه كاركنان را تحت تاثير قرار داده بود، تا جايي كه رييس بيمارستان مي‌گفت:«علامه حافظه‌شان را در مورد مسائل دنيوي و مادي از دست داده‌اند و به مسائل مادي بي‌توجه‌اند، اما پيوندشان با خدا و عالم معنويت مستحكم‌تر شده است؛‌ انگار از ناسوت بريده و به ملكوت پيوسته‌اند.»

و بالاخره چند روز بعد 24 آبان‌ماه 1360 هجري ‌شمسي علامه كه هميشه از ابديت سخن مي‌گفت از اين عالم خاكي رخت بر بستعلامه از خود دو پسر و دو دختر به يادگار گذاشته است. فرزند ارشد ايشان سيدعبدالباقي به كارهاي صنعتي مشغول است و سيدنورالدين در تبريز زندگي مي‌كند. داماد اول ايشان آيت‌الله قدوسي است كه فرزند بزرگش در منطقه هويزه به شهادت رسيد.

آثار


اصول فلسفه و روش رئالیسم: این کتاب یک مجموعه پنج جلدی به قلم علامه سید محمد حسین طباطبائی (ره) است که استاد شهید در شرح و تبیین مطالب متن، پاورقی هایی جامعی بر آنها نگاشته اند. در این مجلدات، مجموعاً چهارده مقاله فلسفی مورد بحث قرار گرفته است که برخی از آنها عبارتند از: رئالیسم و ایده آلیسم، علم و ادراک، ارزش معلومات، پیدایش کثرت در ادراکات، ادراکات اعتباری، مسائل موجود، الهیات بالمعنی الاخص.

بدایه الحکمه: بدایة الحکمه کتابی فلسفی، به زبان عربی، از تالیفات مرحوم علامه طباطبائی است. بدایة الحکمه کتاب مختصر و مفیدی است که یک دوره از حکمت الهی در آن گنجانده شده است و کتابی است کاملا استدلالی که در آن جز دلیل و برهان یافت نمی شود. نوشتاری است پیراسته از حشو و زوائد، متین و استوار، و به جرات می توان گفت که مقامش در حکمت متعالیه همسان منزلت اشارات بوعلی در حکمت مشاء است. در عین اختصار جامع است و مهمترین عناوین و موضوعات و حکمت الهی را در بردارد. این کتاب در واقع چکیده فلسفه صدرائی موسوم به حکمت متعالیه است که با توجه به آخرین سیر تکاملی آن تنظیم شده است. علامه فقید کتاب بدایة الحکمه را به درخواست بعضی از نزدیکانش به منظور تدریس فلسفه در حوزه های علمیه نگارش کرده و هم اکنون به عنوان نخستین متن درسی فلسفه برای جویندگان حکمت الهی معروف می باشد. علامه بدایة را در سال 1390 هـ.ق در حالی که 67 سال از عمر شریفش می گذشت تالیف نمود.

تحریری بر اصول فلسفه و روش رئالیسم: این کتاب شرح و تحریر یک مجموعه پنج جلدی به قلم علامه سید محمد حسین طباطبائی (ره) است که استاد شهید در شرح و تبیین مطالب متن، پاورقی هایی جامعی بر آنها نگاشته اند. در این مجلدات، مجموعاً چهارده مقاله ی فلسفی مورد بحث قرار گرفته است که برخی از آنها عبارتند از: رئالیسم و ایده آلیسم، علم و ادراک، ارزش معلومات، پیشدایش کثرت در ادراکات، ادراکات اعتباری، مسائل موجود، الهیات بالمعنی الاخص.

بدایه الحکمه: کتابی است که علامه طباطبائی آن را به عنوان متن درسی فلسفه صدرایی در سال‏1390 تألیف کرده است. این کتاب، کاملاً استدلالی است و در آن جز دلیل و برهان یافت نمی‏ شود. بدایه الحکمه، نوشتاری است پیراسته از حشو و زواید، متین و استوار، و در عین اختصار، مهم ‏ترین عناوین حکمت الهی را دربردارد.  ایجاز و اختصار عبارات کتاب موجب شده که بسیاری از مقاصد کتاب برای نوآموزان، پوشیده بماند و محتوای آن، چنان‏که باید، دریافت نگردد. این کتاب، با هدف تبیین مقاصد کتاب و روشنگریِ مطالب آن در 4 جلد، به ‏نگارش در آمده است.

نهایة الحکمه: تالیف مرحوم علامه طباطبائی است که در آن، مسائل عمیق و دشوار فلسفی را به مدد برهان و ابتکار فلسفی و ذهن و ذوق مثال زدنی، تعلیم می دهد. این اثر در واقع، خواننده را با خود تا قله های فلسفه و نهایت حکمت، می برد و از سیر در مسائل فلسفی مشعوف می سازد. موضوعاتی که در کتاب حاضر بحث شده اینهاست: مسائل کلی وجود، وجود مستقل و وجود رابط، مواد قضایا، ماهیت و احکام آن، مقولات ده گانه، واحد و کثیر، علت و معلول، قوه و فعل، سبق و لحوق و قدم و حدوث، عقلو عاقل و معقول، درباره واجب الوجود.

برگزیده تفسیر المیزان: اثر حاضر گزیده ای از تفسیر المیزان و ارایه مباحث این دوره تفسیری به صورت خلاصه استطرح مباحثی در مورد فقه شیعه، عقاید امامیه، اعم از توحید، نبوت، امامت، عدل، قضا و قدر، معاد، تجسم اعمال، بهشت و جهنم و ماهیت آن ها، احکام شرعی، داستان زندگی پیامبران، مباحث اخلاقی و اجتماعی، نسبت بین دنیا و آخرت، مفهوم تاویل و تفسیر قرآن، نقد اعتقاد به تثلیث، شرح برخی وقایع صدر اسلام، اوصاف و اسمای الهی، نقد افکار معتزله و اشاعره در مورد مسایل کلامی و طرح مباحث روایی و فلسفی در تفسیر آیات، از اصلی ترین مباحث مطرح شده در این تفسیر استنگارنده (مفسر) ابتدا آیات مورد نظر را ذکر کرده و سپس ترجمه آن ها را بیان نموده و پس از آن، به تفسیر آیات پرداخته استدر ذیل تفسیر برخی از آیات، یک بحث روایی و یک بحث فلسفی متناسب با آن آیه و برای توضیح بیش تر آیات، ذکر کرده و در مورد برخی از آیات، مانند: آیات جبر و تفویض نیز، وارد مباحث تخصصی کلامی شده استجلد اول مشتمل بر آیات برگزیده سوره حمد تا اواسط سوره اسرا می باشد.

آغاز فلسفه (ترجمه بدایة الحکمه):مؤلف بعد از بیان مقدمه، پیش درآمد، پیش گفتار و تعریف فلسفه بیان موضوع و هدف آن، اثر خود را در دوازده مرحله تدوین کرده استمرحله اول این اثر با عنوان «کلیات مباحث هستی» به بیان موضوعاتی چون بدیهی بودن مفهوم هستی، بحث اصالت وجود و اعتباریت ماهیت، عوامل تخصصی وجود، شیئیت و وجود و ... پرداخته استنویسنده مرحله دوم را «تقسیم وجود به خارجی و ذهنی» و مرحله سوم را «سومین مرحله (وجود لغیره و لنفسه)» نامید. وی در مرحله چهارم، مطالب خود را در نه فصل عنوان کرده است که برخی از آن ها عبارت اند از: تعریف و انحصار مواد سه گانه، ماهیت واجب الوجود همان وجود است، احتیاج ممکن به علت و ملاک احتیاج مزبور و...

«ماهیت و احکام آن» عنوان مرحله پنجم این نوشتار است که نگارنده به بیان مسائلی چون اعتبارات مختلف ماهیت، معنای ذاتی و عرضی، برخی از احکام فصل، نوع و احکامش، کلی و جزئی و طور وجودیشان، امتیاز تشخص ماهیات و غیر آن پرداخته است«مقولات عشر» (اجناس عالیه) عنوان مرحله ششم این کتاب است و جوهر، جسم، اثبات ماده نخستین و صورت جسمی، اثبات صور ماهوی اشیا، تلازم ماده و صورت، اثبات نفس و عقل، مقوله کم و خواص و تقسیمات آن، مقولات انتسابی و... ریزموضوعات آن را تشکیل می دهنداثبات علیت و معلولیت در جهان هستی، تقسیمات علت، تلازم ضرورت علت و معلول، بطلان دور و تسلسل علل، علت فاعلی، علت غایی، غایت در موارد گزاف و بازی و باطل و حرکت های طبیعی، نفی اتفاق و تصادف، علت صوری و مادی و علت جسمانی عناوینی است که مرحله «علت و معلول» این اثر عنوان شده استمرحله هشتم این نوشتار «تقسیم موجود به واحد و کثیر» است. مسائلی که در این فصل ارائه شده است عبارت اند از: معنای واحد و کثیر، اقسام واحد، هو هویت، اقسام حمل شایع، غیریت و تقابل، تقابل تضایف، تقابل تضاد، تقابل عدم و ملکه، تقابل تناقض و... . مرحله نهم این نوشتار «سبق و لحوق و قدم و حدوث» است و مرحله دهم آن «قوه و فعل» است. در مرحله یازدهم (علم و عالم و معلوم) مؤلف به تعریف علم و نخستین تقسیماتش پرداخت و بعد بحث تجرد علم را عنوان کرد و دیگر مسائلمرحله پایانی این اثر هم با عنوان «مباحث مربوط به واجب الوجود» بیان شده است و موضوعاتی چون اثبات ذات واجب الوجود، اثبات یگانگی خداوند، واجب الوجود مبدأ هر وجود و هر کمالی است و... عنوان شده است.

از نبوت تا امامت: کتاب حاضر مجموعه بیانات و مطالب حضرت علامه طباطبائی (ره) در تفسیر المیزان در خصوص نبوت و امامت است. این مباحث که از مهم ترین مباحث زندگی انسان است، ما را به شناختی عمیق در خصوص ارتباط انسان با ملکوت و غیب می رساند و نحوه نزول حقایق و احکام از عالم امر به عالم خلق و جاری شدن آن به شکل حکومت دینی را مشخص می کنداین کتاب در دو بخش کلی «وحی و نبوت» و «امامت و ولایت» تدوین شده است. در بخش اول این مباحث ارائه شده است: نبوت عامه، وحی، عصمت پیامبران، معجزات پیامبران. در بخش دوم موضوعاتی چون: امامت، ولایت، اهل بیت (ع)، آیه مودت قربی بیان شده اند.

رسائل توحیدی: رسائل توحیدی، اثری ژرف درباره بنیادی ترین اصل اسلامی - توحید - است. مواف در این کتاب با تبحر و چیره دستی در علوم عقلی و نقلی، مطالب عمیقی را درباره توحید در چهار رساله بررسی کرده استرساله اول در خصوص وحدت حقه وجود و توحید اطلاقی ذات اقدس اله است. رساله دوم، مربوط به اسم ها و اوصاف حضرت حق می باشد که همان تعینات ذات مقدس است. رساله سوم، راجع به افعال الهی و متفرعات آن، مانند قضا و قدر، بداء، جبر و تفویض و ...است. رساله چهارم درباره موجوداتی است که واسطه فیض میان حق تعالی و عالم مانده اند.

زن در قرآن: در این کتاب با تأکید بر تساوی بین موقعیت اجتماعی زن و مرد در دین مبین اسلام ، موارد مختلف و مرتبط با زنان جامعه اسلامی، از منظر قرآن تبیین و تشریح شده استتعریف مشخص از زن در دورانهای و ادیان مختلف، مسائل مربوط به ازدواج وحفظ حریم محرم و نامحرم برخی از موضوعاتی هستند که با بهره گیری از آیات و روایات قرآن کریم، در کتاب " زن در قرآن" تشریح شده اندتبیین جایگاه و هویت زنان در جامعه اسلامی به منظور روشنگری اذهان عمومی، از مهمترین اهداف این کتاب است .

طریق عرفان، ترجمه و شرح رسالة الولایة: یکی از آثار نفیس و کم نظیر علامه طباطبائی رسالة الولایة است که در عین اختصار و ایجاز مطالب محوری را مطرح ساخته و از رازهای نهفته دین پرده برداشته است. این رساله ارزنده شاهکار علامه طباطبائی است؛ چنانکه آیت اللّه جوادی آملی آن را (بهترین) ایشان دانسته و آیت اللّه حسن زاده آملی فرمود: (مادبه ای آسمانی آراسته برای نفوس مستعده به نور ولایت است)مولف در این رساله از (ولایة اللّه) و ( ولی اللّه) شدن گفته است و کمالی حقیقی انسان را در سایه پذیرش ولایت الهی امکان پذیر دانسته ؛ یعنی انسان در ذات خدا فانی شود و چنین کسی لایق عنوان (ولی الله) می گردد. اما چه مراحلی را باید سپری نماید تا به آن (فنای ذاتی) برسد و ولی اللّه به شمار آید؟ علامه طباطبائی در پنج فصل طریق وصول به آن مقام رفیع را بیان فرموده است. شایان ذکر است که از علل پر جاذبه و دلنشین بودن این رساله، این است که خود مولف این مراحل را طی کرده و در واقع حالات و مشاهدات خود را به عنوان یک (سفره نامه عرفانی) گزارش نموده استمولف محترم در فصول اول برای ظاهر دین باطنی را اثبات کرده و دلائل عقلی و نقلی را در این خصوص به کار گرفته است و تاکید نموده که در دو منابع اصیل قرآن و سنت ، معارف و رازها و علوم سری نهفته است که از دسترس ما مخفی مانده و کسی جز خداوند متعال یا شخصی که خدا بخواهد و بپسندد، دیگری از آن مطالب اسرارآمیز اطلاعی ندارد و کتاب الهی سرشار از چنین مطالبی است و بهترین موید برای این مساءله ، وجود اصحاب اسرار برای پیامبر صلی اللّه علیه و آله و ائمه اطهار علیه السلام است که بعضی از مسائل را فقط در اختیار آنها قرار می دادند؛ چنانکه امام صادق علیه السلام احادیثی را برای جابر بیان کردند و آنگاه فرمود: (اگر این احادیث را بر ملا سازی ، پس لعنت خدا و ملائکه و همه مردم بر تو باد!)در فصل دوم برای روشن شدن کیفیت و نوع اسرار و حقایق دین به بیان ارتباط عالم ماده و عالم مثال و عالم عقل با یکدیگر پرداخته و خصوصیات هر یک از آن عوالم را به اختصار آورده است و چگونگی رهایی انسان از عوالم ماده و توجه به ماورای ماده را بیان فرمود است و اینکه چه عوالمی را پشت سر گذاشته و چه عوالمی را در پیش رو دارددر فصل سوم راهیابی به باطن عالم و اسرار غیب و ارتباط با ماوراء طبیعت را برای همگان امکان پذیر دانسته آن را منحصر به انبیاء الهی نساخته است و تاکید کرده که انسان می تواند با انقطاع از دنیا به اسرار عالم و باطن این نشئه ماده راه باید و آن را مشاهده کند حتی در همین نشئه برای اولیا اللّه لقاء اللّه امکان پذیر است و آیات و روایات روئیت در این خصوص بهترین گواه می باشددر فصل چهارم طریق وصول و دستیابی به شهود حقایق ولقاء اللّه را بیان فرمود و یگانه طریق آن را، طریق معرفت نفس دانسته که موجب پیدایش معرفت حقیقی می گردد و سالک در سایه آن به فنای ذاتی دست می یابد و توجه ذاتی را با تمام وجود احساس می کند. مولف 22 حدیث از امام علی علیه السلام درباره معرفت نفس و اهمیت آن ذکر کرده استدر فصل پنجم که آخرین فصل کتاب است ، مولف محترم تصریح می کند که این فصل توضیح گونه ای است برای مطالب فصل دوم وبا استفاده از آیات قرآنی اثبات می کند که از خصوصیات و مقامات اولیاء کسی جز پروردگارشان آگاه نیست و بر آن احاطه ای ندارد و این افتخار برای آن بس است که ولایت امر اولیاء اللّه را خداوند به عهده گرفته و مربی و بشارتگران نیز خداوند سبحان است و انسان در این مرحله از (اعتماد به نفس) می رهد و فقط (اعتماد به خدا) در او جلوه می نمایدشایان ذکر است که در شرح و ترجمه این رساله از فرمایشات آیت اللّه جوادی آملی و آیت اللّه ممدوحی استفاده شایان شده است.

ز مهر افروخته: ناگفته هایی نغز، همراه کامل ترین مجموعه اشعار از حضرت علامه سیدمحمدحسین طباطبائی

تفسیر سوره اسراء: این اثر تدوینی نوین و نگارشی جدید از تفسیر المیزان در سوره اسراء می باشد. ترجمه ی روان، نمایه گذاری فنی، تلخیص و تحریر مطالب، دسته بندی و ارائه نموداری آن ها از ویژگی های این اثر محسوب می شود.

رسالت تشیع در دنیای امروز (گفت و گویی دیگر با هانری کربن): این اثر که شامل گفت وگوی علامه طباطبائی با پروفسور «هانری کربن» در سال 1340 هجری شمسی است، به کوشش استاد سیدهادی خسروشاهی برای چاپ آماده و منتشر شد. بر اساس محتوای این کتاب، رسالت تشیع، بسط توحید و گسترش اسلام براساس آموزه های اهل بیت(ع) است. عالمان شیعی، از همان سده های نخستین، با همت هایی کوه سان، همین راه و روش را پیموده و با حفظ هویت خود، در مسیر «وحدت اسلامی» گام نهاده انداثر حاضر، یکی از تلاش های علمی متفکر بزرگ شیعی، حضرت علامه طباطبائی است که در آن به این موضوعات بشارت مذهبی تشیع، معادشناسی از نظر شیعه، پیدایش سیر معنوی و عرفانی می پردازد. این اثر همچنین با توضیحات و مستندسازی مرحوم آیت الله احمدی میانجی، غنای بیشتری یافته استدر انتهای کتاب حاضر، نمایه ای از اعلام، کتاب ها و مکان ها وجود دارد.

ملائکه: این اثر شامل هفت فصل با مباحث ملک و ملکوت، تعریف و کیستی ملائکه، اوصاف ملائکه،  وظایف ملائکه، سجده ملائکه به آدم، برخورد اشتباه انسان در رابطه با ملائکه، تمثل در ملائکه یکی از غنی ترین آثار مرحوم علامه سید محمد حسین طباطبائی می باشد. 

نهایت فلسفه (ترجمه نهایه الحکمه): نهایت فلسفه، ترجمه سلیس و روانی از کتاب پر ارج «نهایة الحکمه»، تالیف مرحوم علامه طباطبائی است که در آن، مسائل عمیق و دشوار فلسفی را به مدد برهان و ابتکار فلسفی و ذهن و ذوق مثال زدنی، تعلیم می دهد. این اثر در واقع، خواننده را با خود تا قله های فلسفه و نهایت حکمت، می برد و از سیر در مسائل فلسفی مشعوف می سازد. موضوعاتی که در کتاب حاضر بحث شده اینهاست: مسائل کلی وجود، وجود مستقل و وجود رابط، مواد قضایا، ماهیت و احکام آن، مقولات ده گانه، واحد و کثیر، علت و معلول، قوه و فعل، سبق و لحوق و قدم و حدوث، عقلو عاقل و معقول، درباره واجب الوجود.

برهان: برهان، فلسفه علم است و وظیفه آن عبارت است از: بحث درباره موضوعات و مسائل و مبادیعلوم و ارائه ملاک معرفت یقینی. هم چنین در برهان، در خصوص راه های کسب معرفت یقینی و نیز تجربه و استقرا، بحث می شود. در اثر حاضر، مرحوم استاد علامه طباطبائی، با رعایت موازین تلخیص، رساله جامعی در فن برهان تالیف کرده که همه ابواب آن را شامل می شود. متن عربی همراه با ترجمه فارسی از ویژگی های این نسخه است.

آموزش دین یا تعالیم اسلام: این کتاب که برای دبیرستانی ها و حتی دانشجویان توسط علامه طباطبائی در چند قسمت تالیف شده، بعد ها به همت آقای آیت اللهی جمع اوری و تبویب شده وبه صورت کتاب در می آیداین کتاب ابتدا در تعریف دین و اثبات اسلام و تفوق آن بر ادیان دیگر سخن کوتاهی رفته است ، بعد معارف دین به سه بخش عقاید و اخلاق و احکام تقسیم شده است و حضرت علامه در سه فصل : عقاید/اخلاق/احکام به این سه و فروعات اینها می پردازنداین کتاب ویژگی اش این است که ضمن اینکه در نهایت سادگی بیان نوشته شده، ولی سادگی کیفیت مطلب به کمیت مطلب و عمق آن آسیب نزده و در عین سادگی نکات خیلی عمیقی مطرح شده است و در واقع در این کتاب با هر سه بخش دین و اجزائش اشنا می شویم. حتی حضرت علامه در بخش عقاید ذیل نبوت بحث تاریخی مختصری در زندگی پیامبران اولوالعزم و ذیل امامت بحث تاریخی کوتاهی در زندگی تک تک زندگی اطهار هم مطرح کرده اند.

معنویت تشییع: مجموعه حاضر، دربرگیرنده ی مقالاتی است از علامه سید محمدحسین طباطبائی با موضوعات مختلف دینی و اجتماعی که عبارت اند از: معنویت تشیع، ولایت و رهبری، انگیزه ی آفرینش، نقش ماورای طبیعت در جامعه، آیا اسلام امروز هم قابل اجرا است؟، شخصیت اجتماعی زن، چرا پیغمبر این همه ازدواج کرد، ازدواج موقت، طرح کلی مالکیت، مشروبات الکلی عامل عقبگرد انسانیت، چرا باید دست دزد را قطع کرد؟!، محمد (ص) در آیینه ی اسلام، سخنی درباره ی علم امام، هدف از پیمان ها، اجتهاد و تقلید در شیعه، تحقیقی کوتاه درباره ی مسیح و انجیل، پیروی از خرافات، آیا رویا حقیقت دارد؟ معجزه چیست؟ و داستان شق القمر و ستاره ی زهره. گفتنی است در بخش آغازین کتاب، مقدمه ای به قلم علامه حسن زاده ی آملی در خصوص زندگی، آثار، و اندیشه های علامه طباطبائی فراهم آمده و در پایان نیز متن پیام طباطبائی به کنفرانس بزرگداشت تستوی درج گردیده است.

 قرآن در اسلام: کتابی که از نظر خوانندگان گرامی می گذرد کتابیست گران سنگ که از ریشه دارترین مدرک آیین مقدس اسلام گفتگو می کند و موضوعی که در این کتاب مورد بحث قرار می گیرد موقعیت قرآن مجید در جهان اسلام است که عبارتند از: قرآن چیست؟ و چه ارزشی در میان مسلمانان دارد؟ قرآن کتابی است جهانی و همیشگی ، قرآن وحیی است آسمانی نه مولود فکر بشری ، رابطه قرآن با علوم ، اوصاف قرآن مجید.

شیعه (مجموعه مذاکرات با پروفسور هانری کربن): شیعه تفسیر درست تعالیم قرآن و سیره نبوی را در پیروی از اهل بیت – علیهم السلام – می بیند. این گرایش از نخستین سالهای صدر اسلام پدید آمد و در پیروی مطلق از اهل بیت پیامبر تجلی و استمرار یافتاین کتاب در واقع حاصل گفتگو ها و نامه هایی است که میان پروفسور هانری کربن، محقق بزرگ فرانسوی و نیز متفکر شهیر اسلامی ، علامه طباطبائی در سال 1338 صورت گرفته و با توضیحات و تحقیقات دو تن از شاگردان برجسته علامه، آقایان : علی احمدی میانجی و سید هادی خسروشاهی پربار تر شده استداستان شکل گیری شیعه، مشکلات و موانعی که بر سر راه آن ایجاد شد، تهمت های ناروا به شیعه، چگونگی مرجعیت اهل بیت – علیهم السلام -، پی ریزی علوم توسط آنان، طرز تفکر فلسفی در بیانات آنان، پاسخ به شبهه ها و سئوالات گوناگون از جمله مباحثی است که در این کتاب به طور مستند و منطقی بحث شده است.

روابط اجتماعی در اسلام: این کتاب با استناد به دیدگاه های دینی، به تبیین موضوعات اجتماعی و راهکارهای حفاظت از بنیان های جامعه اسلامی پرداخته استفصل اول این کتاب با عنوان «روابط اجتماعی در اسلام» به موضوعاتی چون انسان و جامعه گرایی، انسان و رشدگرایی او و توجه خاص اسلام به جامعه اختصاص دارد«جبر و تفویض از نظر قرآن، روایات و فلسفه» فصل دوم کتاب را تشکیل می دهد که در آن مباحث جبر و تفویض از نظر قرآن، روایات و فلسفه بررسی شده انداز عناوین فصول بعدی این نوشتار می توان به معجزه، تقلید و پیروی از خرافات، محکم و متشابه و مبحث تاویل در قرآن اشاره کرددین فطری و اجتماعی، جامعه بالاتر از فرد، زیربنا و مصالح ساختمانی جامعه اسلامی، استقلال جامعه و حفاظت از بنیان جامعه، از دیگر موضوعات عنوان شده در این اثر به شمار می روند.

حیات پس از مرگ: نویسنده در معرفی اثر خود در مقدمه کتاب می گویدکتاب حاضر،جزء کتاب هایی است در موضوع معاد، که به یاری خداوند سبحان، در آن به بررسی وضع انسان پس از حیات دنیویش می‏پردازیم. البته بر طبق آنچه که برهان بدان رهنمون شود و یا از کتاب و سنت استخراج گرددما، در این موضوع، اختصار و اقتصار به معانی کلیه را ترجیح داده ‏ایم؛ زیرا روشی که به کار می‏گیریم یعنی تفسیر آیه به آیه و تفسیر روایت با روایت، روشی است بس عمیق که به این زودیها به حریم آن نتوان رسید. و در رساله‏ای که تنها به ذکر نمونه‏ای از میان نظایر گوناگون، اکتفا می‏ کند، بهره تمامی نتوان از آن برگرفت. ان‏شاءاللَّه خوانندگان به زودی به صحت این ادعای ما واقف خواهند گشتانصافاً باید اعتراف کرد که شارحین اخبار و مفسرین گذشته، به کار گرفتن چنین روشی را برای استنباط معانی و مقاصد آیات و روایات، نادیده گرفتند و نتیجتاً برای ما در این امر، آثاری هرچند ناچیز نیز به جای نگذاشتند. بنابراین، کسی که عزم چنین اهداف و غایاتی کند، با وجود این که نیل بدانها صعب است و گام زدن در طریقشان بس دقیق و ظریف، همچون کسی ماند که بدون سلاح به میدان جنگ بشتابد.

تفسیر سورتی النور و الاحزاب: المختار من المیزان فی تفسیر القرآن: تفسیری مختصر از سوره های نور و احزاب است که برگرفته از تفسیر المیزان است. در این اثر که با رویکردی آموزشی تدوین شده و برای ارایه در کلاس های تفسیر طلاب خواهر تنظیم شده است، به بیان مفاد تفسیری این دو سوره که در آن ها به مسایل اخلاقی، شرعی، تربیتی و اجتماعی مربوط به بانوان مطرح شده است، پرداخته شده است. در تفسیر هر یک از آیات ابتدا به بیان مفهوم مفردات مهم مندرج در آن آیه پرداخته شده و پس از آن از منظری روایی به تبیین محتوای آیات و شأن نزول آن ها پرداخته شده است. نویسنده (مفسر) برای بررسی زوایای مختلف آیه مورد نظر خویش از آیات دیگری که متناسب با آن است، استفاده نموده و با روش قرآن به قرآن و نیز با رویکردی عقلانی و فلسفی به تفسیر آیات این دو سوره پرداخته و مباحث اخلاقی و شرعی مرتبط با زنان مانند حجاب و برخی دیگر از احکام مربوط به آنان را شرح داده است.

بررسی های اسلامی: بررسی های اسلامی، مجموعه مقاله ها، پرسش ها و پااسخ هایی است که علامه طباطبائی به مناسبت های گوناگون به نگارش آنها همت ورزیده یا سوال هایی را در طول سالیان متمادی به صورت کتبی پاسخ داده استجلد دوم کتاب «بررسی های اسلامی» نوشته علامه طباطبائی شامل بخش های ششم تا نهم این اثر است که موضوعاتی چون مسائل فلسفی، مسئله آفرینش و رستاخیز، مسائل اجتماعی اسلام و مسائل گوناگون را شامل می شوددر بخش «مسائل فلسفی» این نوشتار، موضوعاتی از قبیل تاریخ حیات و روش فلسفی ملاصدرا، مواد فکری صدرالمتألهین، توضیحی درباره امکان عام و امکان خاص، اصالت وجود و هدف حیات، مسئله «استحقاق» چیست؟، تناسخ و عود ارواح، تذییلات و محکمات، علیت واجب نسبت به ممکنات، وحدت وجود، ترجمه فلسفه یونانی، اثبات مجردات، دلیل عقلی بر ختم نبوت و مسئله عصمت و... عنوان شده استنویسنده در بخش «مسئله آفرینش و رستاخیز» نیز مسائلی چون غرض از آفرینش چیست؟، اطراد و عمومیت غرض و آرمان، آرمان و غرض جهانی، غرض خدا از آفرینش جهان، خداوند چه نیازی به آزمایش بشر دارد؟، چرا جهان در شش روز خلق شد؟، چرا ظلم وجود دارد؟، شخصیت انسان و روز رستاخیز، جهان چگونه آفریده شد؟، نبوت و امامت، تقیه در مذهب شیعه، مدرک شیعه در قول به تقیه و... مورد واکاوی قرار داده است«مسائل اجتماعی اسلام» عنوان بخش دیگر این اثر است که علامه طباطبائی در آن به مسائلی از این قبیل قانون و ایمان به خدا، اسلام و پیمان ها، زبان و مفاسد اجتماعی آن، زبان چیست؟، نتایج ربا، آیا مالکیت امر فطری است؟، زبان و مفاسد اجتماعی آن، مشروبات الکلی از نظر اسلام و... دست یازیده استفصل آخر این جلد از این مجموعه نیز «مسائل گوناگون» عنوان گرفته است که نویسنده در آن به بیان مسئله اتحاد اسلامی، چرا دست دزد را باید برید؟، پیامی به کنفرانس بزرگداشت شهید شوشتری، نظری کوتاه به داستان مسیح و انجیل، معنای اسلام، شیخیه و کریمخانیه، عرفان و تصوف، اشکالاتی در تفسیر المیزان و... اهتمام داشته است.

انسان از آغاز تا انجام: این اثر ترجمه ای از کتاب «الانسان» اثر علامه سید محمدحسین طباطبائی است که چگونگی و مراحل آفرینش آدمی را با استفاده از آیات قرآن کریم بررسی کرده استعلامه طباطبائی در این اثر مراحل خلقت انسان را در سه رساله «الانسان قبل الدنیا»، «الانسان فی الدنیا» و «الانسان بعد الدنیا» بررسی می کندرساله اول شامل دو فصل «انسان در عوالم سه گانه وجود: ماده، مثال، عقل» و «اثبات عالم امر» است که با استناد به آیات قرآن سعی در معرفی و اثبات این عالم داردرساله دوم نیز با دو فصل «معانی حقیقی، معانی اعتباری» و «اشاره اجمالی به هدایت عمومی» به بررسی زندگی انسان در دنیا پرداخته استرساله سوم که بسیار مفصل است و بیش از نیمی از کتاب را به خود اختصاص می دهد، در شانزده فصل به وجود آدمی بعد از دنیا توجه و سرنوشت او را از مرگ تا روز قیامت، سپس در روز جزا، شفاعت، اعراف، بهشت و دوزخ، بررسی کرده استفصل شانزدهم نیز در بردارنده توضیحاتی درباره عمومیت معاد استاز موضوعات این اثر می توان فلسفه خلقت انسان، چگونگی آفرینش و نحوه زیستن انسان در این دنیا و دنیای دیگر، مراحل خلقت انسان، قبر، برزخ، نامه اعمال را نام برداین اثر در انتها پس از تعلیقات و توضیحات مترجم، حاوی نمایه ای از اعلام و کتاب هاستنحوه آفرینش انسان چگونه بود؟ فلسفه خلقت چه بود؟ در این دنیا چگونه باید باشد؟ پس از آن و در دنیای دیگر، مراحل انسان چیست: قبر، برزخ، نامه اعمال و... همه این مراحل از موضوعات بسیار ژرف و پر معنایی است که متفکر بزرگ اسلامی علامه طباطبائی در « کتاب الانسان» آنها را کاویده و وجود آدمی را در سه مرحله بررسی کرده است: قبل از دنیا، در دنیا، بعد از دنیا.

اسلام و انسان معاصر: بر اساس آموزه های بلند و غنی قرآن هر انسانی که پای به عرصه وجود می گذارد فطرتاً موحد بوده و قهراً خالق هستی را نیک می شناسد اما برخی مواقع علل و عوامل گوناگونی این فطرت توحیدی را به مخاطره می اندازند. لذا خداوند با ارسال انبیا و رسل این زمینه را به وجود می آورد که در مواقع بروز خطر اعقتادیی راهنمای بشری می باشند. بعد از این رسالت به دوش امامان معصوم علیهم السلام و به دنبال آن به عهده علمای دین گذاشته شدکتاب حاضر با عنوان اسلام و انسان معاصر پیرامون پاسخ به پرسشها و شبهات گوناگون علمی، فلسفی، اخلاقی، دینی و ... به نگارش درآمده است. از امتیازات کتاب به روز بودن مطالب آن و استفاده از مباحث عقلی و نقلی است.

آموزش دین‏: دین در اصطلاح قرآن همان روش زندگی است که انسان گریزی از آن ندارد و فرقی که میان دین و یک قانون اجتماعی می توان یافت این است که دین از ناحیۀ خدای متعال است و قانون اجتماعی مولود افکار مردم. کتاب آموزش دین که اثر استاد بزرگ علامه محمدحسین طباطبائی می باشد مفهوم و مسائل دینی را برای درک درست و بهتر دین مطرح می کند.

ولایت نامه: «ولایت» از مباحث مهم عرفان نظری است که پایه های استوار فلسفی نیز دارد؛ در حقیقت، ولایت مرتبه پایانی سیر عرفانی است و عارفان در رسالات و مکتوبات خویش با عبارت های گوناگون از آن یادکرده اند. علامه طباطبائی نیز به بزرگان عرفان الهی تاسی جسته و با تالیف رسالة الولایه، به شرح سیر معنوی و سلوک روحانی پرداخته و اثری شگرف و قابل تحسین به بار آورده استدر این رساله، اصول و مبانی سلوک عرفانی بر نهج شیعی و مبتنی بر آموزه های قرآنی و معارف خاندان وحی استنباط و از دل پاک عارفی شیدا بر قلم او جاری گشته است تا حق جویان و طالبان معرفت در پناه او راه یابند و قدم در راه بگذارند؛ آن چنان که خود این راه را یافته و آن را پیموده است؛ این رساله به حقیقت نوعی سفرنامه است که نویسنده دل آگاه آن شرح سیر و سفر معنوی خود را باز می گوید.

نسب نامه خاندان طباطبائی (اولاد امیرسراج الدین عبدالوهاب): سلسله سادات طباطبائی، جملگی از خاندان «ابراهیم طباطبا» هستند که فرزند «اسماعیل دیباج» و او هم فرزند ابراهیم عمر، فرزند «حسن مثنی» است. حسن مثنی، فرزند بلافصل امام حسن مجتبی(ع) است. از این سلسله، عالمان، عارفان و دانشوران فراوانی سربرآورده اند که علامه سید محمد حسین طباطبائی یکی از شخصیت های برجسته آن هاست. این اثر، معرفی فرزندان سراج الدین عبدالوهاب از خاندان و سلسله سادات طباطبائی استدر این کتاب که با هدف معرفی خانواده علمی و معنوی علامه سیدمحمدحسین طباطبائی و اجداد ایشان تدوین شده استابتدا مقدمه ای در مورد شناسایی سادات طباطبائی و شجره نامه آنان به ویژه علامه سیدمحمدحسین طباطبائی و شخصیت علمی، تفسیری، فلسفی، عرفانی پرداخته شده و گستردگی وجود این سادات در ایران و کشورهای دیگر بررسی گردیده استآنگاه به معرفی اولاد امیر سراج الدین عبدالوهاب و نسب نامه خاندان طباطبائی از این خانواده پرداخته و شجره نامه آنان به صورت تفصیلی ارایه شده است.

گلچینی از معارف تشیع: پس از دو کتاب «قرآن در اسلام» و «شیعه در اسلام» سومین اثر از این مجموعه که به پیشنهاد یکی از استادان مغرب زمین توسط علامه طباطبائی نوشته شده، اثر حاضر است که گلچینی از معارف شیعه بوده و در بردارنده متونی از دعاها و معنویات ائمه تشیع، همراه با شرح حال مختصری از امامان شیعه و متن عهدنامه مالک اشتر استبا وجود مطالعات، تحقیقات و ترجمه های بی شماری که شرق شناسان غربی از منابع گوناگون اسلامی از قرن 19 انجام داده اند، توجه بسیار کمی به مجموعه گفته های دینی (احادیث)، خطابه ها، دعاها، مثل ها و توضیحات آموزشی شده است، و این مجموعه احادیثی است که رهبران شیعیان 12 امامی، آنها را بیان کرده انداصل طرح و اجرای این مجموعه به پیشنهاد «دکتر کنیث مورگان» و دانشگاه کالگیت آمریکا و به وسیله استاد دکتر سیدحسین نصر از شاگردان و علاقه مندان علامه طباطبائی سالیانی پیش سامان گرفت. دو کتاب نخستین، به زبان فارسی، انگلیسی، عربی و ... بارها، در ایران، اروپا، آمریکا و کشورهای عربی چاپ و منتشر شده اند. اما کتاب سوم، که در واقع نخست به زبان انگلیسی تهیه و تنظیم شده است، تاکنون به زبان فارسی درنیامده و منتشر نشده بودتنظیم کننده و مترجم این اثر به انگلیسی، دکتر ویلیام چیتیگ است.چیتیگ علاوه بر ترجمه صحیفه سجادیه، ادعیه دیگری نیز مانند دعای عرفه، دعای صباح، دعای کمیل، دعای مشلول و چند ادعیه دیگر، از ائمه اطهار(علیهم السلام) ترجمه و منتشر ساخته که می توان آنها را آثار معنوی تاثیرگذار و ماندگار در دنیای غرب دانست. علاوه بر این ها، چیتیگ بخشی از اشعار عرفانی امام خمینی(ره) را هم با همکاری: پی کلوسسن، در سال 1989 میلادی، ترجمه و در آمریکا منتشر ساخت.

علی علیه السلام و فلسفه الهی: یکی از کتاب های بسیار مهم علامه طباطبائی، کتابی است که در جوانی خویش نوشته است با نام: علی و فلسفه ی الهیعلامه طباطبائی که خود فیلسوفی بزرگ و از طرفی دین شناسی سترگ بود، سعی در آشتی میان فلسفه و دین داشت و همواره می کوشید چراغ فلسفه را روشن نگاه دارد و به عبارت دیگر از دیگران نیز می خواست که راه تعقل در پیش گیرند و از خرافات و مغالطات دوری جویند و این را حتی دستوری از سوی دین اسلام و پیشوایان آن نیز می دانستعناوین اصلی کتاب عبارتند از: مقدمه ناشر؛ مقدمه مترجم؛ فلسفه چیست؟ و فلسفه الهی کدام است؟؛ دین و فلسفه؛ فلسفه الهی اسلام یا کمال فلسفه؛ دو نوع قضاوت علمی و حقوقی؛ اجمالی از زندگانی علی علیه السلام و اشاره ای به شخصیت روحانی و مقام علمی او؛ مقایسه ای بین سخنان علی علیه السلام و سخنان دیگران؛ نمونه هایی از سخنان علی علیه السلام پیرامون برخی از مسائل فلسفه الهی؛ فهرست منابع و مآخذ؛ فهرست مطالب

شیطان در منظر المیزان: این کتاب در مورد مهم ترین دشمن انسان یعنی شیطان و راه های نفوذ آن و نیز طریقه خنثی کردن دشمنی های او پرداخته است.مجموعه حاضر حاصل تلاش گروهی از قرآن پژوهان مدرسه دانشجویی قرآن و عترت دانشگاه تهران است که در مسیر قرآن پژوهی خود به آثار نفیس و منحصر به فرد حضرت علامه برخورد کرده و جواب بسیاری از سوالات خود و دیگران را در این آثار یافتنداین اثر در پنج فصل تدوین شده است : اصول و مبانی شیطان شناسی ، شیطان و نحوه عمل و اغوای او در انسان ، ابلیس ، شبهات ابلیس ، روایات.

سفرنامه سلوک: موضوع اثر حاضر، بیان مقامات و مراحل «سیر و سلوک» عرفانی استدر این رساله ابتدا مراتب ولایت و تشکیکی بودن آن از دیدگاه «علامه طباطبائی» بیان شده و استدلالها و براهین عقلی مبتنی بر آن ارایه شده سپس مراحل و مراتب سیر و سلوک و تهذیب نفس براساس مساله ولایت تبیین گردیده استنگارنده معتقد است که ظواهر شرایع مختلف دارای اسرار و حقایقی است و شواهدی از آیات و روایات در این زمینه ذکر مینمایدوی با توجه به تشکیکی بودن مساله ولایت آن را مخصوص انبیای الهی ندانسته و درجات پایینتری را در مورد سایر افراد صالح و دارای سیر و سلوک معنوی قایل شده است. وی راه وصول به سعادت و کمال در پرتو ولایت را نیز بیان کرده و ثمرات کمال و تهذیب نفس را برشمرده است.

تلخیص کامل نموداری نهایه الحکمه: از جمله کتاب هایی که به عنوان کتب درسی مرسوم علم فلسفه مطرح است نهایه الحکمه علامه طباطبائی (ره) است که در حوزه و دانشگاه محور درس و بحث قرار می گیردکتاب پیش رو از ویژگی های زیر برخوردار است:

1- تلخیصی روان بر تمام ابحاث کتاب نهایه الحکمه است و از تمامی مطالب کتاب برخوردار می باشد.
2-
مطالب کتاب به صورت پرسش و پاسخ ارائه داده شده و نوعی سهولت در یادگیری به شمار می رود. 
3-
در پایان هر مرحله چکیده مباحث آن مطرح شده که نوعی تذکر و یادآوری به دنبال داشته و سهولت در فهم به شمار می رود.
4-
نکات موجود هر بخشی به صورت مجزا بیان شده است.

جلد دوم شامل مرحله هشتم تا مرحله دوازدهم می باشد: علت و معلول، قوه و فعل، سبق و لحوق و قدم و حدوث، علم وعالم و معلوم، مباحث مربوط به واجب الوجود

اصول فلسفه و روش رئالیسم: این کتاب یک مجموعه پنج جلدی به قلم علامه سید محمد حسین طباطبائی (ره) است که استاد شهید در شرح و تبیین مطالب متن، پاورقی هایی جامعی بر آنها نگاشته اند. در این مجلدات، مجموعاً چهارده مقاله فلسفی مورد بحث قرار گرفته است که برخی از آنها عبارتند از: رئالیسم و ایده آلیسم، علم و ادراک، ارزش معلومات، پیدایش کثرت در ادراکات، ادراکات اعتباری، مسائل موجود، الهیات بالمعنی الاخص.

سنن النبی صلی الله علیه و آله: این کتاب مخاطبان را با آداب و سنن پیامبر(ص) آشنا میسازد. مولف در آغاز ضمن معرفی اجمالی شرح حال محدثان تاریخ اسلام، به ذکر تالیفات آنها پرداخته و این نکته را متذکر میگردد که در تدوین همین اثر از آن منابع استفاده شده است. در میان این عالمان و محدثان، کسانی چون ابن شهرآشوب، ابن قولویه، شیخ صدوق، طبرسی، عیاشی، کلینی، فیض کاشانی و شیخ مفید دیده میشود. نویسنده برای هر یک از سنتهای پیامبر، باب جداگانهای را در نظر گرفته و درباره ویژگیهای اخلاقی، آداب معاشرت، توجه آن حضرت به امور نظافت، آداب پیامبر در پوشیدنیها، خوردنیها و آشامیدنیها، طهارت و وضو و غسل و شرکت در مجالس و مراسم سخن میگوید. وی فصول مختلف و متنوعی را به آداب ذکر و نماز آن حضرت و اعمال و رفتار عبادی پیامبر و دعاهایی که در اوقات مختلف قرائت میکرده، اختصاص داده است.

نظام هماهنگ سوره های قرآن: دانستن موضوعاتی از مقدمات، کلیات و مسائل اساسی در فهم قرآن، مهارتهایی را در این زمینه برای ما ایجاد میکند. زیرا علم به مقدمات، محتوای کلی و شرایط نزول قرآن، میتواند زمینه ساز تفکر و تدبر در قرآن باشدکتاب حاضر مجموعه ای از بیانات و عبارتهای علامه طباطبائی رحمه الله علیه است که از تفسیر المیزان گردآوری شده استاین مطالب در کنار دیدگاه های حضرت علامه رحمه الله علیه در کتاب «قرآن در اسلام» میتواند کلیدهای مهمی برای تفکر و تدبر در قرآن و موضوعات پیرامون آن را در اختیار مخاطب قرار دهد.

سنن النبی، آداب و سنن پیامبر (ص): این کتاب، مجموعه ای گرانقدر از آداب،سنن و روش رفتاری پیامبر گرامی اسلام است. نکته ی قابل توجه در این کتاب آنست که نویسنده ی این کتاب، شخصی چون علامه طباطبائی(ره) است و این بر ارزش کتاب،به صورت دو چندان می افزاید و پشتوانه ی آنرا محکم تر کرده و موثق تر می کند.مترجم این کتاب جناب آقای حسین استاد ولی است.(چون جناب علامه(ره) کتاب را به عربی نگاشته اند.) کتاب شامل 21 بخش و یک سری ملحقات است.بخش ها عبارتند از:

1-شمایل و کلیات اخلاق پیامبر
2-
آداب معاشرت پیامبر
3-
آداب و سنن آن حضرت در نظافت و آرایش و مانند آن
4-
آداب و سنن آن حضرت در سفر و لواحق آن 5- آداب و سنن آن حضرت در لباس
6-
آداب و سنن آن حضرت در مسکن
7-
آداب و سنن آن حضرت در خوابیدن و بستر خواب
8-
آداب و سنن آن حضرت در زناشویی و تربیت فرزند
9-
آداب و سنن آن حضرت در خوردنی ها و آشامیدنی ها و آداب سفره
10-
آداب و سنن آن حضرت در بیت الخلاء
11-
آداب و سنن آن حضرت در امور اموات
12-
آداب و سنن آن حضرت در معالجه و مداوا
13-
آداب و سنن آن حضرت در مسواک کردن
14-
آداب و سنن آن حضرت در وضو
15-
آداب و سنن آن حضرت در غسل
16-
آداب و سنن آن حضرت در نماز
17-
آداب و سنن آن حضرت در روزه
18-
آداب و سنن آن حضرت در اعتکاف
19-
آداب و سنن آن حضرت در صدقه دادن
20-
آداب و سنن آن حضرت در قرائت قرآن
21-
آداب و سنن آن حضرت در دعا و ذکر پاره ای از ادعیه و اذکار
ملحقات حج
نوادر ملحقات

شیعه در اسلام: این کتاب با تشریح کیفیت پیدایش و توسعه مذهب تشیع، به بیان طرز تفکر مذهبی شیعه و معارف اسلامی شیعی پرداخته است. «شیعه در اسلام» می کوشد هویت واقعی مذهب تشیع را که یکی از دو مذهب بزرگ اسلامی است،به روشنی تبیین کند. نوشتار حاضر با هدف شناساندن حقیقت «شیعه» و «تشیع» در غرب به رشته تحریر درآمده و با توجه به این که در این زمینه کمتر کتابی به زبان فارسی تألیف شده، به این زبان نیز ترجمه و منتشر شده است. کتاب «شیعه در اسلام» در محافل علمی جهان موقعیت ویژه ای یافت و ترجمه انگلیسی آن نخست در آمریکا و سپس در اروپا به چاپ رسید، در مقیاس وسیعی در سراسر غرب به علاقه مندان عرضه شد، در دانشگاه ها و مراکز تحقیقی ـ تاریخی به عنوان یک ماخذ و منبع اصلی و اصیل در شیعه شناسی، مورد استفاده قرار گرفت و در آکادمی شناخت مذاهب نیز تدریس می شدبخش اول این کتاب با عنوان «کیفیت پیدایش و نشو و نمای شیعه» به مباحث آغازین شکل گیری شیعه و کیفیت آن نظیر دلیل جدایی اقلیت از اکثریت سنی و بروز اختلاف، دو مساله جانشینی و مرجعیت علمی، سخت ترین روزگار برای شیعه، شیعه در قرون مختلف و انشعابات شیعه، اختصاص دارد«تفکر مذهبی شیعه» عنوان فصل دوم این اثر است که دربر دارنده مباحثی چون معنای تفکر مذهبی، ماخذ اساسی تفکر مذهبی در اسلام و راه هایی که قرآن کریم برای تفکر مذهبی نشان می دهد، استبخش آخر «اعتقادات اسلامی از نظر شیعه دوازده امامی» نام دارد که مسایل خداشناسی، پیغمبرشناسی، معادشناسی، امام شناسی، اجمالی از تاریخ زندگی دوازده امام(ع) و بحث در ظهور حضرت مهدی(عج) از نظر عمومی و خصوصی را شامل می شوددر نمایه کتاب نیز آیات و اعلام مرتبط با مباحث کتاب گردآوری و تنظیم شده اند.

مجموعه رسائل، حواشی بر بحارالانوار و اصول کافی و مباحث دیگر: این اثر شامل شش رساله، به کوشش سیدهادی خسروشاهی، تنظیم و روانه بازار کتاب شده استنخستین رساله کتاب، «رساله ای در اثبات واجب الوجود» نام دارد که توسط آیت الله محمد محمدی گیلانی در چهار فصل ترجمه شده استدومین رساله، «رساله ای درباره توحید» است که دکتر همایون همتی، آن را ترجمه کرده و در پنج فصل به آن پرداخته و در انتها، مقاله الحاقی به آن ضمیمه کرده که خود این مقاله نیز به سه فصل تقسیم می شودسومین رساله از کتاب، «رساله خلق جدید پایان ناپذیر» نام دارد که این رساله نیز توسط آیت الله محمد محمدی گیلانی، ترجمه شده است. این رساله شامل مقاله ای با عنوان «مقاله در قوه و فعل» در 10 فصل است«رساله ای درباره وحی»، چهارمین مقاله این اثر به حساب می آید که توضیحات آن، توسط آیت الله العظمی ناصر مکارم شیرازی در 12 موضوع تنظیم شده استپنجمین رساله این کتاب، «علی(ع) و فلسفه الهی»، توسط علی اکبر مهدی پور ترجمه شده است. این رساله با عنوان «فلسفه چیست؟ و فلسفه الهی کدام است؟» آغاز می شود و سپس نگاهی گذرا به زندگی نخستین پیشوای شیعه، حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) دارد و در ادامه، به نمونه هایی از سخنان آن حضرت(ع)، درباره فلسفه الهی می پردازدششمین و آخرین رساله کتاب، «رساله ای درباره اعجاز و معجزه» است که درباره این موضوع بحث می شود و سپس به اشکالات مطرح شده، پاسخ می دهدعلامه طباطبائی، علاوه بر کتاب های مستقل، رساله های کوچکی هم دارد که در آنها مطالب عمیق فلسفی، عرفانی و دینی مطرح شده و به همین سبب ، مورد توجه دانشوران مسلمان قرار گرفته استاین رساله ها را چند تن از دانشمندان اسلامی ترجمه و شرح کرده اند که در دو جلد به چاپ رسیده است.

قرآن در اسلام از دیدگاه تشیع:  این کتاب از عمیق ترین و ریشه دارترین مدارک اسلام گفتگو می کند. موضوعی که در این کتاب مورد بحث قرار میگیرد، موقعیت قرآن مجید در اسلام است:

- قرآن چیست و چه ارزشی در میان مسلمانان دارد؟
-
قرآن کتابی جهانی و همیشگی است.
-
قرآن وحیی آسمانی است نه مولود فکر بشری.
-
رابطه قرآن با علوم.
-
اوصاف قرآن مجید.
در حقیقت در این اثر از موقعیت کتابی بحث میکنیم که در بزرگ اسلام با این که مانند سایر ادیان بزرگ جهان، گرفتار اختلاف و پراکندگیهای داخلی و انشعابات بسیار مذهبی است، هرگز هیچ مسلمانی در اعتبار، احترام و تقدیس آن تردید ندارد و در اسلام برای اثبات هر مدعایی میتوان بدان چنگ زد. از این روی هذفبحث در این کتاب «معرفی موقعیت قرآن مجید» است به طوری که این کتاب مقدس خود دلالت می کند نه به طوری که ما درباره اش اعتقاد داریم و میان این دو سخن و غرض تفاوت بسیار است.  این کتاب در پنج بخش تدوین شده است.

تفسيرالميزان: اين كتاب حاصل بيست سال كوشش و پشتكار مرحوم علامه است. دايره‌المعارفي گران‌بها و دربردارنده بحث‌هاي فلسفي، اجتماعي، روايي، ‌اعتقادي، ‌تاريخي و ... با تكيه بر آيات قرآن كريم است.

بدايه الحكمه: كتابي است بسيار مفيد و حائز اهميت كه به منظور يك دوره تدريس فشرده فلسفه براي دوستداران علوم عقلي در مدرسه حقاني قم و به درخواست شهيد قدوسي تدوين شد. در اين كتاب همچون نهايه از متون درسي حوزه و برخي دانشگاه‌هاي كشور قرار گرفته است.

نهايه الحكمه: اين اثر براي تدريس فلسفه با توضيحي بيشتر و عمقي‌ افزون‌تر و سطحي‌ عالي‌تر تدوين شد.

اصول فلسفه و روش رئاليسم: بينش علامه و شناخت مقتضيات زمان و مكان باعث نگارش اين اثر نفيس شد. مباحثي كه در آن روز ماترياليست‌ها و ماديون مطرح مي‌كردند تا با انحراف انديشه جوانان، كويري بي‌حاصل از پهنه وجود آدميان به وجود آورند موجب شد مرحوم علامه طباطبائی قلم به دست بگيرد، اثري گرانقدر و روشني‌ آفرين براي هميشه پديد آورد.

شيعه در اسلام: در اين اثر گران‌بها كيفيت پيدايش شيعه، انشعابات آن،‌ اعتقادات شيعه دوازده امامي، ‌توحيد، ‌نبوت،‌ معاد و امام‌شناسي بحث شده و در پايان پيرامون تاريخ زندگي دوازده امام(ع) و ظهور امام عصر، حضرت مهدي(عج) به اختصار نكات بسيار مفيدي بيان شده است. اين كتاب به زبان انگليسي نيز ترجمه شده است.

روابط اجتماعي در اسلام: انسان و اجتماع، انسان و رشد اجتماعي او، پايه زندگي اجتماعي، آزادي در اسلام، مرز مملكت اسلامي و پيروزي دين حق در سراسر جهان عناوين اين كتاب پرارج است.

عقايد و دستورهاي ديني: تعريف دين، ارتباط با خدا و آثار آن، فطري بودن دين، تاريخ اديان، پيامبران گذشته و انبياي اولوالعزم، ‌دعوت رسول خدا و هجرت و جنگ‌هاي ايشان، امامت استمرار نبوت، ولايت و اهل بيت(ع) مباحثي اخلاقي براي خودسازي و جامعه‌سازي، مباحثي فقهي علمي و .. از مطالب اين كتاب است.


آنچه در این کتاب گرد آمده مطالبی از تفسیر وزین المیزان است که در شش درس با مطالب زیر تدوین شده است:
در درس اول به ارتباط میان علم و عمل پرداخته شده است. در این درس آمده است که هر عملی در انسان از باور و عملی که در او نهفته است رنگ می گیرد، از این رو در تمامی اعمال با علمی همراه است.
در درس دوم، مراتب ایمان و ارتباط آن با اعمال مورد بررسی قرار گرفته است و به این مطلب نیز اشاره شده است که صرف علم به چیزی و یقین به اینکه حق است در حصول ایمان کافی نیست.
در درس سوم به رابطه عمل و عکس العمل و بررسی اعمال صالح در کلام وحی پرداخته شده است.
در درس چهارم در مورد حبط  اعمال به واسطه برخی اعمال و تبدیل اعمال از سیئه به حسنه مطالب گرانسنگی ذکر شده است.
درس پنجم، به بررسی علم اخلاق و مقایسه چیستی و چگونگی علم اخلاق در سلوک حکما و فلاسفه، انبیای الهی و اسلام عزیز پرداخته شده است.
و بالاخره در درس ششم، پیرامون آثار ملکات و شاکله در اعمال و رفتار انسان مطالب بسیار ارزنده ای طرح شده است.
  مممممممممممممممممم  عکس سوم